Tenkis Davası Nedir, Nasıl Açılır? 2026 Saklı Pay ve Süre Rehberi

Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde hem sağlığında hem de vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarruflarla serbestçe işlem yapabilir. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir: kanun, en yakın mirasçılara saklı pay adı verilen asgari bir pay güvencesi tanır. Bu sınırı aşan bağış ve vasiyetlere karşı saklı pay sahibinin başvurduğu yol tenkis davasıdır.

Bu yazıda tenkis davasını kimlerin açabileceğini, saklı pay oranlarını, hesaba katılan bağışları, hak düşürücü süreleri, görevli ve yetkili mahkemeyi ve tenkis davasının muris muvazaası davasından farkını 2026 yılı güncel uygulamasıyla ele alıyoruz.

Tenkis davası nedir?

Tenkis, “indirme” anlamına gelir. Tenkis davası, mirasbırakanın saklı payı zedeleyen ölüme bağlı tasarruflarının veya sağlararası kazandırmalarının, kanunun izin verdiği sınıra, yani tasarruf edilebilir kısma indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir davadır.

Tenkis davasında tasarrufun geçerliliği tartışılmaz. Vasiyetname veya bağış hukuken geçerlidir; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmı indirilir ve saklı pay sahibine kazandırılır. Bu yönüyle tenkis davası, şekil eksikliği veya irade sakatlığı nedeniyle açılan vasiyetnamenin iptali davasından ayrılır. Vasiyetnamenin iptal sebepleri için vasiyetname düzenleme ve iptali sayfamıza göz atabilirsiniz.

Tenkis davasını kimler açabilir?

Tenkis davası yalnızca saklı pay sahibi mirasçılar tarafından açılabilir. Türk Medenî Kanunu’na göre saklı pay sahipleri şunlardır:

• Mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, çocuk ölmüşse torunlar)
• Mirasbırakanın ana ve babası
• Sağ kalan eş

Kardeşlerin saklı payı, 2007 yılında yürürlüğe giren 5650 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır. Bu nedenle kardeşler, yasal mirasçı olsalar bile tenkis davası açamaz. Mirastan feragat eden veya kanuna uygun şekilde mirasçılıktan çıkarılan kişi de saklı pay talep edemez.

Saklı paylı mirasçı dava açmadığında, bu mirasçının alacaklıları veya iflas idaresi de kanunda öngörülen koşullarla tenkis isteyebilir. Mirasçı sıfatının ispatı için mirasçılık belgesi gerekir; belgenin nasıl alınacağını veraset ilamı ve mirasçılık belgesi alma sayfamızda anlattık.

2026 yılında saklı pay oranları nelerdir?

Saklı pay, her mirasçının yasal miras payının belirli bir oranıdır. Oranlar Türk Medenî Kanunu m. 506’da düzenlenmiştir:

Saklı pay sahibiSaklı pay oranı AltsoyYasal miras payının yarısı Ana ve baba (her biri)Yasal miras payının dörtte biri Sağ kalan eş (altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte)Yasal miras payının tamamı Sağ kalan eş (diğer hâllerde)Yasal miras payının dörtte üçü

Saklı payların toplamı dışında kalan bölüm tasarruf edilebilir kısımdır. Mirasbırakan bu kısım üzerinde dilediği kişi lehine tasarrufta bulunabilir. Mirasçıların yasal payını ve saklı payını somut aile yapısına göre görmek için miras payı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Aracın sonucu ön bilgi niteliğindedir; bağış ve borçların etkisi dosya bazında ayrıca hesaplanmalıdır.

Hangi tasarruflar tenkise tabidir?

Tenkis davası iki tür tasarrufa karşı açılabilir: vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar ile mirasbırakanın sağlığında yaptığı sağlararası kazandırmalar. Sağlararası kazandırmaların hangilerinin tenkise tabi olduğu TMK m. 565’te sayılmıştır:

• Mirasçılık payına mahsup edilmek üzere yapılmayan ve denkleştirmeye tabi olmayan; çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar
• Mirasçılık payına mahsuben yapılan ödemeler
• Mirasbırakanın serbestçe geri alma hakkını saklı tuttuğu bağışlar ile ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlar (olağan hediyeler hariç)
• Mirasbırakanın saklı pay kurallarını çiğnemek amacıyla yaptığı açık olan bütün kazandırmalar

Son bent uygulamada özellikle önemlidir: Ölümden yıllar önce yapılmış bir bağış bile, saklı payı dolanma amacı açıkça ortaya konulabiliyorsa tenkise konu olabilir. Karşılığı gerçekten ödenmiş satışlar ise karşılıksız kazandırma olmadığından tenkise tabi değildir.

Saklı pay ve tenkis miktarı nasıl hesaplanır?

Hesaplama birkaç adımda yapılır. Önce mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığından borçları ve cenaze giderleri düşülür. Sonra tenkise tabi sağlararası kazandırmalar bu net terekeye eklenir ve hesap terekesi bulunur. Saklı pay oranları bu hesap terekesine uygulanır. Kanuna göre tasarruf edilebilir kısım, mirasın açıldığı gündeki duruma göre hesaplanır; Yargıtay uygulamasında da terekeye dahil malların değeri kural olarak ölüm tarihindeki değerleriyle belirlenir.

Örnek tenkis hesabı

Eşi daha önce vefat etmiş mirasbırakanın iki çocuğu bulunsun. Ölüm anında borçları düşüldükten sonra 2.000.000 TL değerinde malvarlığı kalmış olsun. Mirasbırakan ölümünden sekiz ay önce, 4.000.000 TL değerindeki bir daireyi komşusuna bağışlamış olsun.

• Hesap terekesi: 2.000.000 TL + 4.000.000 TL = 6.000.000 TL
• Her çocuğun yasal payı: 3.000.000 TL; saklı payı (yarısı): 1.500.000 TL
• Saklı payların toplamı 3.000.000 TL, tasarruf edilebilir kısım 3.000.000 TL
• Terekede kalan 2.000.000 TL’den her çocuğa 1.000.000 TL düşer; her birinin saklı payı 500.000 TL eksik kalır
• Bağış, tasarruf edilebilir kısmı 1.000.000 TL aşmıştır; tenkis edilecek miktar 1.000.000 TL’dir

Bağış tamamen geri alınmaz; yalnızca 1.000.000 TL’lik kısmı, yani bağışın dörtte biri tenkis edilir. Daire bölünemeyen bir mal olduğundan bağışı alan kişi, kanunda öngörülen koşullarla tenkis bedelini ödeyerek daireyi elinde tutabilir veya daireyi değeri üzerinden iade ederek aradaki farkı talep edebilir.

Tenkis sırası nasıl belirlenir?

Birden fazla tasarruf saklı payı zedelediğinde tenkis, kanunda öngörülen sıraya göre yapılır. Önce ölüme bağlı tasarruflar, yani vasiyetnameler ve miras sözleşmeleri indirilir. Bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse sağlararası kazandırmalara geçilir; bu kazandırmalarda en yeni tarihli olandan başlanarak eskiye doğru gidilir. Böylece mirasbırakana en yakın zamanda yapılmış tasarruf, en önce tenkise uğrar.

Tenkis davası açma süresi ne kadardır?

TMK m. 571’e göre tenkis davası için iki ayrı süre işler:

• Bir yıl: Saklı pay sahibinin, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren
• On yıl: Her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (mirasbırakanın ölümünden) itibaren

Bu süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü sürelerdir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Bir yıllık süre ölüm tarihinden değil, ihlalin öğrenildiği tarihten başlar; ancak öğrenme tarihi ispat konusu olacağı için dava gecikmeden açılmalıdır. Tenkis, kendisine karşı açılan bir davada def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Tenkis davası mirasbırakan hayattayken açılamaz; saklı pay hakkı mirasın açılmasıyla doğar.

Tenkis davası hangi mahkemede açılır?

Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11 uyarınca yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir; taraflar sözleşmeyle başka bir yer mahkemesini yetkili kılamaz. Tenkis davaları dava şartı arabuluculuk kapsamında sayılmadığından, dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekmez.

Dava, tenkis talebinin yöneltildiği kazandırmadan yararlanan kişiye karşı açılır. Davacı; mirasçılık belgesini, tapu ve banka kayıtlarını, vasiyetnameyi ve kazandırmaların tarihini ve değerini gösteren belgeleri sunar. Mahkeme terekenin ve kazandırmaların değerini genellikle bilirkişi ve keşif yoluyla belirler.

Tenkis davası masrafları ve harç

Tenkis davası konusu para ile ölçülebilen bir dava olduğundan nispi harca tabidir. Harç, dava değeri üzerinden binde 68,31 oranında hesaplanır; bunun dörtte biri dava açılırken peşin ödenir. 2026 yılında asliye hukuk mahkemesi başvurma harcı 732,00 TL’dir. Buna tebligat, bilirkişi ve keşif giderlerini karşılayacak gider avansı eklenir. Taşınmaz değerlerinin yüksek olduğu dosyalarda dava değerinin doğru belirlenmesi hem harç hem de yargılama giderleri bakımından önem taşır.

Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark

Mirasbırakan, bir taşınmazı çocuklarından birine gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış gibi göstererek devretmişse muris muvazaası söz konusu olabilir. Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’na göre mirasçılar bu durumda saklı paylarıyla sınırlı olmaksızın tapunun iptalini ve miras payları oranında adlarına tescilini isteyebilir. Tenkis davasında ise tasarruf geçerlidir ve yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir.

Uygulamada bu iki talep çoğu zaman aynı davada kademeli olarak ileri sürülür: Önce muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil, bu talep kabul edilmezse tenkis istenir. Muvazaa iddiası hak düşürücü süreye bağlı olmadığı için, tenkis süresinin kaçırıldığı dosyalarda da gündeme gelebilir. Ayrıntılar için tapu iptali ve tescil davası sayfamıza bakabilirsiniz.

Tenkis davasında sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi ölüm tarihinden başlatmak veya öğrenme tarihini belgelememek
• Yalnızca ölüm anındaki malvarlığına bakıp sağlığında yapılan bağışları hesaba katmamak
• Tenkisi, tasarrufun tamamen iptali gibi değerlendirmek
• Muvazaa ihtimali olan devirlerde yalnızca tenkis talebiyle yetinmek
• Saklı pay sahibi olmayan bir mirasçı adına dava açmak
• Terekenin borçlarını hesaba katmadan saklı pay oranını uygulamak

Tenkisten sonra miras nasıl paylaşılır?

Tenkis kararı saklı payı tamamlar; ancak mirasçılar arasındaki paylaşımı kendiliğinden bitirmez. Terekede kalan mallar üzerinde mirasçılar anlaşamazsa, paylaşma için ayrıca ortaklığın giderilmesi yoluna gidilebilir. Bu süreci izale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davası yazımızda anlattık. Borca batık bir terekeyle karşılaşan mirasçıların ise süresi içinde mirası reddetmeyi değerlendirmesi gerekir; bu konuda miras paylaşımı ve mirasın reddi sayfamız yol gösterir.

Saklı pay ihlali şüphesi taşıyorsanız, süreler işlemeye başlamadan kayıtları toplamak ve hesabı yaptırmak hakkın korunması için en önemli adımdır. Konunun tamamı için mirasta saklı pay ve tenkis davası sayfamızı inceleyebilir, diğer hukuki hesaplama araçlarımıza göz atabilir veya dosyanıza özel değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Resmî mevzuat kaynakları

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• 492 sayılı Harçlar Kanunu
• Yargıtay Karar Arama