Skip to main content
Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu

Ceza Hukuku ve Soruşturma Süreçleri Gözaltı ve Sorgu Sürecinde Haklar

Gözaltı ve ifade alma sürecinde şüphelinin haklarına ilişkin genel bilgi sunar.

Kısa cevap

Gözaltına alındım; ne kadar süre tutulabilirim, ifade verirken hangi haklarım var ve avukatla ne zaman görüşebilirim?

Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için gereken zorunlu süre hariç yirmi dört saati aşamaz. Yakalanan kişi en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda en geç dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Şüphelinin susma ve müdafi yardımından yararlanma hakkı her aşamada vardır.

Bu sayfa kimler için

Bu sayfa, hakkında suç şüphesiyle işlem yapılan ve yakalanan ya da gözaltına alınan kişiler ile onların yakınları içindir. Kolluk tarafından ifadeye çağrılan, evinde veya iş yerinde arama yapılan, karakolda tutulan bir yakınına ulaşmaya çalışan kişiler süreç hakkında bilgi edinebilir. Sayfa, hakların neler olduğunu ve nasıl kullanılacağını anlatır; soruşturmadan kaçınmaya ya da delil karartmaya yönelik hiçbir yönlendirme içermez. Çocuklar, sağır veya dilsiz kişiler ile kendisini savunamayacak durumdakiler bakımından ek güvenceler uygulanır. Terörle mücadele mevzuatı kapsamındaki suçlarda süre ve usuller farklılaşabilir.

Öne çıkan bilgiler

  1. Gözaltı süresi, yol için gereken zorunlu süre hariç yirmi dört saati geçemez.

  2. Yakalanan kişi en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda en geç dört gün içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır.

  3. Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı, her defasında bir günü geçmemek üzere gözaltı süresini en çok üç gün uzatabilir.

  4. Şüphelinin susma hakkı vardır; susmak aleyhe delil olarak değerlendirilemez.

  5. Müdafi yardımından yararlanma hakkı ifade alınmadan önce hatırlatılır ve müdafi ile görüşme gizlidir.

  6. Kanunda sayılan hâllerde müdafi bulundurulması zorunludur ve talep olmasa dahi barodan görevlendirme istenir.

  7. Gözaltına alma ve uzatma kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Yasal süreler

Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.

  • 24 saat

    Gözaltı süresi

    Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu süre hariç tutulur. Yol süresi bu yirmi dört saatin dışındadır.

  • En geç 48 saat

    Hâkim önüne çıkarılma

    Yakalanan kişi, yakalama anından itibaren bu süre içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır. Süre Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile güvence altına alınmıştır.

  • En geç 4 gün

    Toplu suçlarda hâkim önüne çıkarılma

    Toplu olarak işlenen suçlarda üst sınır dört gündür. Toplu suç niteliği somut olayın koşullarına göre belirlenir.

  • Her defasında 1 gün, en çok 3 gün

    Toplu suçlarda gözaltının uzatılması

    Delil toplamadaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılır. Uzatma emri yakalanana derhâl bildirilir.

  • Gözaltı sürerken her zaman

    Gözaltına itiraz

    Yakalama, gözaltına alma ve uzatma kararlarına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Hâkim incelemeyi ivedilikle sonuçlandırır.

Süreç adım adım

  1. Yakalama sebebini ve isnadı öğrenin

    Yakalanan kişiye, yakalama sebebi ile hakkındaki suç isnadı gecikmeksizin bildirilir. Bu bildirimin yapıldığını ve içeriğini tutanaktan kontrol edin.

  2. Yakınlarınıza haber verilmesini isteyin

    Yakalanan kişinin durumu, istediği bir yakınına gecikmeksizin bildirilir. Bu hakkın kullanıldığının tutanağa geçmesini talep edin.

  3. Müdafi talebinizi açıkça belirtin

    İfade alınmadan önce müdafi yardımından yararlanma hakkı hatırlatılır. Avukatınız yoksa barodan görevlendirme istenmesini talep edin; talebiniz tutanağa geçmelidir.

  4. İfadeden önce müdafinizle görüşün

    Şüphelinin müdafi ile görüşmesi gizlidir ve bu görüşme sırasında vekâletname aranmaz. İfadeye başlamadan önce görüşme talebinizi iletin.

  5. Susma hakkınızı bilerek karar verin

    İfade vermeme hakkınız vardır ve susmanız aleyhinize delil sayılamaz. Beyanda bulunup bulunmayacağınıza müdafinizle birlikte karar verin.

  6. Tutanağı okumadan imzalamayın

    İfade tutanağını dikkatle okuyun; beyanınızla uyuşmayan bir kayıt varsa düzeltilmesini isteyin ve itirazınızın tutanağa geçmesini sağlayın.

Gerekli belgeler

  • Yakalama ve gözaltına alma tutanağı
  • Yakalanan kişinin haklarının bildirildiğine dair tutanak
  • Gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısı emri
  • Müdafi görevlendirme yazısı veya vekâletname
  • İfade tutanağı ve varsa düzeltme talepleri
  • Gözaltı giriş ve çıkış hekim raporları
  • Arama, elkoyma ve muhafaza altına alma tutanakları
  • Yakınlara haber verildiğine ilişkin kayıt
  • Soruşturma dosya numarası ve Cumhuriyet başsavcılığı bilgisi

Sık yapılan hatalar

  • Dikkat

    Dikkat 01

    Müdafi olmadan ifade vermeyi hızlı çözüm sanmak

    İfade, soruşturmanın en belirleyici belgelerinden biridir. Müdafi yardımından yararlanma hakkı her aşamada vardır ve kullanılması süreci uzatan bir engel değildir.

  • Dikkat

    Dikkat 02

    Susma hakkını suçu kabul gibi görmek

    Şüphelinin ifade vermeme hakkı kanunla güvence altındadır. Susmak aleyhe delil olarak değerlendirilemez.

  • Dikkat

    Dikkat 03

    Tutanağı okumadan imzalamak

    Tutanağa geçen ifadeyle beyanın örtüşmemesi sonraki aşamalarda ciddi sorun doğurur. Okumadan atılan imza sonradan düzeltilmesi güç bir kayıt oluşturur.

  • Dikkat

    Dikkat 04

    Gözaltı süresini yol süresiyle karıştırmak

    Yirmi dört saatlik süre, en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için gereken zorunlu yol süresi hariç hesaplanır. İki süre birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Dikkat

    Dikkat 05

    Hekim raporlarını önemsiz görmek

    Gözaltına giriş ve çıkışta yapılan hekim kontrolleri, süreçte yaşananların belgelenmesi bakımından önemlidir. Rapor içeriğine itirazınızı belirtin.

  • Dikkat

    Dikkat 06

    Gözaltına itiraz yolunu hiç kullanmamak

    Yakalama, gözaltına alma ve uzatma kararlarına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu yol kullanılmadığında hukuka aykırılık iddiası kayıt altına alınmamış olur.

Ayrıntılı bilgi

Gözaltı, bir kişinin suç şüphesi nedeniyle geçici olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Kişi hürriyeti anayasal güvence altında olduğundan, bu tedbir hem süre hem de usul bakımından sıkı kurallara bağlanmıştır. Bu sayfa, sürecin nasıl işlediğini ve kanunla tanınmış hakların neler olduğunu açıklar.

Yakalama ile gözaltı arasındaki fark

Yakalama, kişinin fiilen özgürlüğünden yoksun bırakıldığı andır. Gözaltı ise Cumhuriyet savcısının emriyle bu durumun soruşturma amacıyla belirli bir süre devam ettirilmesidir.

Yakalanan kişiye, yakalama sebebi ile hakkındaki suç isnadı gecikmeksizin bildirilir. Bu bildirim bir formalite değildir; savunmanın neye karşı yapılacağını belirlediği için sürecin ilk güvencesidir.

Gözaltı süresi

Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Yol süresinin bu hesabın dışında tutulması önemli bir ayrıntıdır.

Kişi her hâlde en geç kırk sekiz saat içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır. Toplu olarak işlenen suçlarda bu üst sınır dört gündür.

Toplu suçlarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresini yazılı emirle uzatabilir. Uzatma her defasında bir günü geçemez ve toplamda en çok üç gün olabilir. Uzatma emri yakalanan kişiye derhâl bildirilir.

Susma hakkı

Şüphelinin ifade vermeme hakkı vardır. Bu hak, ifade alınmadan önce kendisine hatırlatılır ve susmak aleyhe delil olarak değerlendirilemez.

Susma hakkının kullanılması suçun kabulü anlamına gelmez. Beyanda bulunup bulunmama kararı, dosyanın içeriği görüldükten sonra ve tercihen müdafi ile birlikte verilmelidir.

Müdafi yardımından yararlanma

Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir. Bu hak ifade alınmadan önce hatırlatılır.

Şüphelinin müdafi ile görüşmesi gizlidir; görüşme sırasında konuşulanlar dinlenemez ve kayda alınamaz. Bu görüşme için vekâletname aranmaz.

Kanun bazı hâllerde müdafi bulundurulmasını zorunlu kılar. Şüphelinin çocuk olması, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olması ile üst sınırı belirli bir ağırlığı aşan suçlar bu kapsamdadır. Böyle hâllerde talep olmasa dahi barodan müdafi görevlendirilmesi istenir.

Yakınlara haber verilmesi

Yakalanan kişinin durumu, kendisinin belirlediği bir yakınına gecikmeksizin bildirilir. Bu, hem kişinin akıbetinin bilinmesini hem de dışarıdan hukuki destek sağlanmasını mümkün kılan temel bir güvencedir.

Bildirimin yapıldığının tutanağa geçmesi istenmelidir. Yabancı uyruklu kişiler bakımından konsolosluğa bildirim de gündeme gelir.

İfade alma sırasında yasak usuller

Kanun, ifade ve sorguda başvurulamayacak yöntemleri açıkça sayar. Kötü davranma, işkence, yorma, aldatma, cebir veya tehdit gibi iradeyi bozan yöntemler yasaktır.

Bu yöntemlerle elde edilen beyanlar, rıza gösterilmiş olsa bile delil olarak değerlendirilemez. Ayrıca kanuna aykırı yarar vaadinde bulunulamaz. Böyle bir durum yaşandığında tutanağa geçirilmesinin istenmesi ve hekim raporlarının saklanması önemlidir.

Hekim kontrolü

Gözaltına alınan kişi hakkında, gözaltına alınırken ve bırakılırken hekim kontrolü yapılır. Bu kontroller kişinin sağlık durumunun kayıt altına alınmasını sağlar.

Raporun içeriğine katılmıyorsanız bunu belirtmeniz ve şikâyetlerinizin rapora yazılmasını istemeniz gerekir. Sonradan ileri sürülecek iddialar bakımından bu kayıtlar belirleyici olur.

Gözaltı kararına itiraz

Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Başvuruyu yakalanan kişi, müdafi, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ve ikinci derece kan hısımları yapabilir. Hâkim incelemeyi ivedilikle sonuçlandırır ve yakalamanın hukuka aykırı olduğu kanısına varırsa serbest bırakılmasına karar verir.

Süreç hâkim önüne çıkarılmakla devam eder

Gözaltı süresinin sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklama istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. Hâkim önündeki sorgu, sürecin ayrı ve kritik bir aşamasıdır.

Koruma tedbirlerinin hukuka aykırı uygulanması hâlinde, kanunda öngörülen koşullarla devletten tazminat istenmesi de mümkündür. Bu talep ayrı bir usule tabidir.

Mevzuat kaynakları

Kanun dayanağı

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · m. 19

    Kişi hürriyeti ve güvenliği

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · m. 36, 38

    Hak arama hürriyeti ve suç ve cezalara ilişkin esaslar

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 90

    Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 91

    Gözaltı süresi ve uzatma

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 95

    Yakalanan kişinin durumunun yakınlarına bildirilmesi

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 147

    İfade ve sorguda uyulacak esaslar

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 148

    İfade alma ve sorguda yasak usuller

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 149–150

    Müdafi seçimi ve zorunlu müdafilik

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 154

    Şüphelinin müdafi ile görüşmesi

  • Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği · —

    Uygulama usul ve esasları

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.

Son Güncelleme: