Skip to main content
Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu

Miras Hukuku Mirasta Saklı Pay ve Tenkis Davası

Saklı pay ihlali iddiasıyla açılan tenkis davasına ilişkin genel bilgi sunar.

Kısa cevap

Mirasbırakan malvarlığını sağlığında başkasına devretti; saklı payım ihlal edildiyse tenkis davasını hangi sürede açabilirim?

Saklı pay, mirasbırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği kanuni asgari paydır. Altsoy, ana baba ve sağ kalan eş saklı pay sahibidir. Saklı payı aşan tasarruflar için tenkis davası açılabilir; dava, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir.

Bu sayfa kimler için

Bu sayfa, mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler ya da düzenlediği vasiyetname nedeniyle kanuni asgari payını alamadığını düşünen saklı paylı mirasçılar içindir. Taşınmazın çocuklardan birine devredildiğini ölümden sonra öğrenen, malvarlığının bir vakfa veya üçüncü kişiye bırakıldığını gören, kendisine bırakılan payın kanuni orandan düşük olduğunu düşünen kişiler süreç hakkında bilgi edinebilir. Saklı pay sahibi olmayan mirasçıların bu davayı açma hakkı bulunmaz. Devrin görünüşte satış, gerçekte bağış olduğu iddiası ise ayrı bir dava türüne konudur.

Öne çıkan bilgiler

  1. Saklı pay sahipleri altsoy, ana baba ve sağ kalan eştir; kardeşlerin saklı payı 2007 yılındaki kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır.

  2. Tenkis, geçerli bir tasarrufu ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmını indirir.

  3. Hesaplamada yalnızca ölüm anındaki malvarlığı değil, kanunda sayılan sağlararası kazandırmalar da terekeye eklenir.

  4. Dava, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir.

  5. Tenkis, ölüme bağlı tasarruflardan başlanarak ve kanunda öngörülen sıraya göre yapılır.

  6. Muvazaalı devir iddiası tenkisten farklı bir yoldur ve tapu iptali ile tescil talebine dayanır.

  7. Mirasbırakanın ölümünden önce tenkis davası açılamaz; talep mirasın açılmasıyla doğar.

Yasal süreler

Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.

  • 1 yıl

    Tenkis davasında olağan süre

    Saklı pay sahibinin, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren işler. Hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

  • 10 yıl

    Tenkis davasında azami süre

    Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle dava hakkı düşer.

  • Mirasın açılması

    Davanın açılabileceği en erken an

    Tenkis talebi mirasbırakanın ölümüyle doğar. Mirasbırakan hayattayken saklı pay ihlali gerekçesiyle dava açılamaz.

  • Süreye bağlı olmayabilir

    Defi olarak ileri sürme

    Tenkis iddiası bazı hâllerde dava yoluyla değil, kendisine karşı açılan bir davada savunma olarak ileri sürülebilir. Bu imkânın koşulları somut olaya göre değerlendirilir.

Süreç adım adım

  1. Saklı pay sahibi olup olmadığınızı belirleyin

    Altsoy, ana baba ve sağ kalan eş dışındaki mirasçıların saklı payı bulunmaz. Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtlarıyla sıfatınızı netleştirin.

  2. Terekeyi ve sağlararası kazandırmaları çıkarın

    Ölüm anındaki malvarlığı yanında, mirasbırakanın sağlığında yaptığı devir ve bağışları da araştırın. Tapu, banka ve şirket kayıtları bu araştırmanın temelidir.

  3. Tenkise tabi kazandırmaları ayırın

    Her devir tenkise tabi değildir. Olağan hediyeler ile karşılığı ödenmiş gerçek satışlar ile karşılıksız kazandırmaları birbirinden ayırın.

  4. Saklı payı ve tasarruf edilebilir kısmı hesaplayın

    Terekeye eklemeler yapıldıktan sonra saklı pay oranını uygulayın. İhlalin varlığı ve tutarı bu hesapla ortaya çıkar.

  5. Doğru davayı seçin

    Devir görünüşte satış gerçekte bağış ise muvazaaya dayalı tapu iptali ve tescil; tasarruf geçerli ancak saklı payı aşıyorsa tenkis yoluna gidin. İki talep birlikte de değerlendirilebilir.

  6. Davayı süresinde ve yetkili mahkemede açın

    Bir yıllık süreyi öğrenme tarihinden itibaren takip edin. Dava kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür.

Gerekli belgeler

  • Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örnekleri
  • Mirasbırakanın ölüm belgesi
  • Varsa vasiyetname ve açılma tutanağı
  • Mirasbırakana ait taşınmazların tapu kayıtları ve devir belgeleri
  • Devirlere ilişkin satış sözleşmeleri, bedel ödemesini gösteren dekontlar
  • Banka hesap hareketleri ve para transferi kayıtları
  • Şirket pay devir kayıtları ve ticaret sicil belgeleri
  • Araç, hisse ve diğer malvarlığı unsurlarına ilişkin kayıtlar
  • Devir tarihindeki değeri gösteren emsal ve değerleme belgeleri

Sık yapılan hatalar

  • Dikkat

    Dikkat 01

    Tenkis ile muvazaayı aynı dava sanmak

    Muvazaa iddiası devrin görünüşte satış gerçekte bağış olduğuna dayanır ve tapu iptali ile tescil istenir. Tenkis ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesidir.

  • Dikkat

    Dikkat 02

    Yalnızca ölüm anındaki malvarlığına bakmak

    Saklı pay hesabında, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kanunda sayılan kazandırmalar da terekeye eklenir. Bu eklemeler yapılmadan yapılan hesap yanıltıcı olur.

  • Dikkat

    Dikkat 03

    Bir yıllık süreyi ölüm tarihinden saymak

    Süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten işler. Buna karşılık on yıllık azami süre vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın açılmasından hesaplanır.

  • Dikkat

    Dikkat 04

    Mirasbırakan hayattayken dava açmaya çalışmak

    Tenkis talebi mirasın açılmasıyla doğar. Sağlığında yapılan devirlere karşı saklı pay gerekçesiyle önceden dava açılamaz.

  • Dikkat

    Dikkat 05

    Saklı pay sahibi olmadan dava açmak

    Kardeşlerin saklı payı 2007 yılındaki değişiklikle kaldırılmıştır. Saklı pay sahibi olmayan mirasçının tenkis talebi dinlenmez.

  • Dikkat

    Dikkat 06

    Kazandırmaların değerini devir tarihine göre araştırmamak

    Hesaplamada kazandırmanın değeri belirli bir ana göre belirlenir. Değerleme yapılmadan sunulan talepler eksik kalabilir.

Ayrıntılı bilgi

Mirasbırakan malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Kanun, yakın mirasçılara mirastan kanuni bir asgari pay güvencesi tanır. Saklı pay adı verilen bu güvence aşıldığında, ihlal edilen kısmın geri alınmasını sağlayan araç tenkis davasıdır.

Saklı pay nedir?

Saklı pay, mirasbırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kanunun belirli mirasçılara ayırdığı asgari paydır. Terekenin saklı paylar dışında kalan bölümü ise tasarruf edilebilir kısımdır.

Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısım içinde kalarak dilediği kişiye kazandırmada bulunabilir. Bu sınırın aşılması hâlinde tasarruf kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak tenkise tabi hâle gelir.

Kimler saklı pay sahibidir?

Saklı pay sahipleri altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. Buradaki en sık karşılaşılan yanılgı kardeşlerle ilgilidir: kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır.

Sağ kalan eşin saklı payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre farklılaşır. Bu nedenle hesaplamaya başlamadan önce mirasçı çevresinin eksiksiz belirlenmesi gerekir.

Hesap yalnızca ölüm anındaki malvarlığıyla yapılmaz

Saklı payın ihlal edilip edilmediği, ölüm anındaki net terekeye bakılarak belirlenmez. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunda sayılan bazı kazandırmalar hesaplamada terekeye eklenir.

Bu eklemeler yapılmadığında, malvarlığını sağlığında elden çıkarmış bir mirasbırakanın terekesi boş görünür ve saklı pay güvencesi işlevsiz kalırdı. Kanun tam da bu sonucu önlemek için ekleme kuralını getirmiştir.

Her devir tenkise tabi midir?

Hayır. Karşılığı gerçekten ödenmiş bir satış, kural olarak karşılıksız kazandırma sayılmaz. Buna karşılık bağışlar ile kanunda sayılan diğer karşılıksız kazandırmalar tenkis kapsamında değerlendirilir.

Olağan hediyeler gibi istisnalar da vardır. Bu nedenle dosya hazırlanırken her devir ayrı ayrı ele alınmalı; bedelin gerçekten ödenip ödenmediği banka kayıtlarıyla incelenmelidir.

Tenkiste sıra

Tenkis rastgele yapılmaz. Kanun bir sıra öngörür: önce ölüme bağlı tasarruflar, ardından sağlararası kazandırmalar tenkise tabi tutulur.

Sağlararası kazandırmalar arasında da en son yapılandan başlayarak geriye doğru gidilir. Bu sıra, hangi kazandırmanın ne ölçüde indirileceğini belirlediği için talebin kurulmasında doğrudan etkilidir.

Tenkis mi, muvazaa mı?

Uygulamada en çok karıştırılan iki yol budur. Mirasbırakan taşınmazını çocuklarından birine görünüşte satış yoluyla devretmiş, gerçekte ise bağışlamışsa, ileri sürülecek iddia muvazaadır ve tapu iptali ile tescil istenir.

Buna karşılık devir gerçek ve geçerli, ancak saklı payı aşıyorsa yol tenkistir. Muvazaa kabul edilirse taşınmaz terekeye döner; tenkiste ise tasarruf ayakta kalır ve yalnızca aşan kısım indirilir. İki talebin birlikte, kademeli biçimde ileri sürülmesi de gündeme gelebilir.

Denkleştirmeden farkı

Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın altsoyuna miras payına mahsuben yaptığı kazandırmaların paylaşmada hesaba katılmasıdır. Bu kurum mirasçılar arasındaki eşitliği sağlamaya yöneliktir.

Tenkis ise saklı payın korunmasına hizmet eder ve saklı pay sahibi olmayan üçüncü kişilere yapılan kazandırmalara karşı da ileri sürülebilir. İki kurumun tarafları, amacı ve sonuçları farklıdır.

Süreler

Tenkis davası, saklı pay sahibinin saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır.

Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücüdür; zamanaşımı gibi kesilmez ve durmaz.

Ayrıca tenkis iddiasının, kendisine karşı açılmış bir davada savunma olarak ileri sürülebildiği hâller bulunur. Bu imkânın koşulları somut dosyaya göre değerlendirilir.

Ne zaman dava açılabilir?

Tenkis talebi mirasın açılmasıyla, yani mirasbırakanın ölümüyle doğar. Mirasbırakan hayattayken, ileride saklı payın ihlal edileceği gerekçesiyle dava açılamaz.

Bu nedenle sağlığında yapılan devirlere karşı yapılabilecek şey, kayıtların ve bedel ödemelerinin izlenip belgelendirilmesidir. Ölümden sonra bu belgeler talebin temelini oluşturur.

Mevzuat kaynakları

Kanun dayanağı

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 505

    Saklı pay sahibi mirasçılar ve tasarruf edilebilir kısım

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 506

    Saklı pay oranları

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 507–508

    Tasarruf edilebilir kısmın hesaplanması ve terekeye eklenecek değerler

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 560

    Tenkis davası ve dava hakkı

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 561–565

    Tenkise tabi kazandırmalar ve sağlararası tasarruflar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 570

    Tenkiste sıra

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 571

    Tenkis davasında hak düşürücü süreler

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 669–675

    Mirasta denkleştirme

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 11

    Terekeye ilişkin davalarda yetki

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.

Son Güncelleme: