Ticaret ve Şirketler Hukuku Ticari Alacakların Takibi ve Tahsili
Ticari alacakların takibi ve tahsil edilmesine yönelik hukuki süreçler hakkında genel bilgi sunar.
Kısa cevap
Ödenmeyen ticari alacağımı tahsil etmek için önce ne yapmalıyım?
Alacağın dayanağı, muacceliyet tarihi ve borçlunun kimliği belgelerle belirlenmelidir. Sözleşme ve teslim kayıtları incelendikten sonra uygun ihtar, ilamsız takip veya dava yolu seçilir. Genel haciz yolunda ödeme emrine süresinde itiraz takibi durdurur; itirazın kaldırılması veya iptali için ayrı koşullar vardır.
Bu sayfa kimler için
Bu sayfa, mal teslimi veya hizmet ifası karşılığı bedeli ödenmeyen tacirler ve şirketler içindir. Cari hesap bakiyesi, açık fatura, teslim edilen mal veya tamamlanan proje bedelini takip etmek isteyen alacaklı ile ödeme emri alan borçlu temel ayrımları görebilir. Kısmi ödeme yapılmış, vade tartışmalı veya malın ayıplı olduğu ileri sürülmüş dosyalarda takip tutarı ve delillerin birlikte incelenmesi gerekir. Kefil, garantör ya da rehin veren üçüncü kişilerin sorumluluğu da asıl borçludan ayrı değerlendirilebilir. Çek ve bono gibi kambiyo senetleri, tüketici işlemleri, iflas ve konkordato kapsamındaki alacaklar için ayrıca özel takip kuralları vardır.
Öne çıkan bilgiler
-
Fatura tek başına teslimi, kabulü ve borcun kesin miktarını her olayda kanıtlamaz.
-
Genel haciz yolunda borçlunun ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür.
-
Süresinde itiraz takibi durdurur; alacaklı itirazın kaldırılması veya iptali yollarını koşullarına göre değerlendirir.
-
İtirazın iptali davası için İİK m. 67 özel bir yıllık süre öngörür.
-
Ticari nitelikli para alacağı davasında TTK m. 5/A kapsamı varsa dava öncesi arabuluculuk gerekir.
-
Temerrüt faizi ve zamanaşımı alacağın türüne, sözleşmeye ve özel hükümlere göre hesaplanır.
Yasal süreler
Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.
-
7 gün
Genel haciz yolunda itiraz
İİK m. 62 uyarınca ödeme emrinin tebliğinden itibaren icra dairesine yapılır; kambiyo takibinin süresi ve mercii farklıdır.
-
1 yıl
İtirazın iptali davası
İİK m. 67 uyarınca itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren işler. Süre geçerse genel hükümlere göre alacak davası olanağı ayrıca incelenir.
-
Kural olarak 10 yıl
Genel alacak zamanaşımı
TBK m. 146 genel kuraldır; alacak türüne özgü beş yıllık veya diğer özel süreler ve muacceliyet tarihi ayrıca değerlendirilir.
-
6 hafta + en çok 2 hafta
Ticari arabuluculuk faaliyet süresi
TTK m. 5/A/2 uyarınca arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren işler. Bu, alacaklının başvuru için sahip olduğu süre değildir.
Süreç adım adım
-
Alacağı belgelendirin
Sözleşme, sipariş, teslim, kabul, fatura ve banka kayıtlarını bir zaman çizelgesinde toplayın.
-
Muacceliyet ve faiz hesabını yapın
Ödeme vadelerini, kısmi ödemeleri ve faiz başlangıcını sözleşme ve kanuna göre ayırın.
-
Borçlu ve teminatı doğrulayın
Ticaret sicili, temsil, kefalet ve varsa rehin veya senet kayıtlarını inceleyin.
-
Uygun başvuru yolunu seçin
İhtar, genel haciz takibi, özel takip veya dava seçeneklerini belgenin niteliğine göre belirleyin.
-
İtirazı ve dava şartını takip edin
Ödeme emrinin tebliğini, itirazı, itirazın kaldırılması veya iptali koşullarını ve gerekli arabuluculuğu kontrol edin.
-
Tahsilat ve dosya hesabını izleyin
Haciz, ödeme, faiz ve masraf kalemlerini güncel kayıtlarla karşılaştırın.
Gerekli belgeler
- Sözleşme, sipariş formu ve teklif kabulü
- İrsaliye, teslim tutanağı ve hizmet kabul belgesi
- E-fatura veya fatura ile cari hesap mutabakatı
- Banka dekontları ve kısmi ödeme kayıtları
- Temerrüt ihtarı ve tebliğ belgesi
- Borçlunun güncel ticaret sicili kaydı
- Ödeme emri, tebligat ve itiraz dilekçesi
- Varsa kefalet, rehin veya garanti belgeleri
Sık yapılan hatalar
-
Dikkat
Dikkat 01
Faturayı tek delil saymak
Teslim ve sözleşmenin kapsamı ayrıca tartışılabilir; destekleyici kayıtları saklayın.
-
Dikkat
Dikkat 02
Yanlış borçluya takip yapmak
Ticaret unvanı ve sözleşmedeki taraf ile kefil veya grup şirketi ayrılmalıdır.
-
Dikkat
Dikkat 03
İtirazı görmezden gelmek
Süresindeki itiraz takibi durdurur; sonraki yolun süre ve delil şartları vardır.
-
Dikkat
Dikkat 04
Kambiyo takibiyle genel takibi karıştırmak
Çek ve bonoya özgü süreler, itiraz mercii ve takip etkisi farklıdır.
-
Dikkat
Dikkat 05
Faizi gelişigüzel hesaplamak
Vade, temerrüt, sözleşme ve özel ticari tedarik hükümleri faiz başlangıcını etkiler.
Ayrıntılı bilgi
Ticari alacakların tahsilinde hız kadar alacağın doğru belgelenmesi önemlidir. Sözleşmede ödeme vadeli olabilir, ifa tartışmalı olabilir veya borçlu faturayı kabul etmediğini söyleyebilir. İcra takibi açmadan önce taraf, tutar, para birimi, muacceliyet ve ödenmiş kısımlar ayrı ayrı belirlenmelidir.
Alacağın dayanağı nasıl ortaya konur?
Sözleşme ve sipariş, malın ne zaman ve kime teslim edileceğini; irsaliye ve kabul tutanağı ifanın gerçekleşmesini; banka hareketleri ödenen kısmı gösterir. Fatura önemli bir ticari kayıttır ancak tek başına her somut olayda teslim veya kabulü kanıtlamaz. Cari hesap mutabakatı ve yazışmalar da birlikte değerlendirilmelidir.
Vade, temerrüt ve faiz
Alacağın muaccel olması, hangi tarihte talep edilebileceğinin başlangıcıdır. TBK m. 117'ye göre belirli ifa günü kararlaştırılmışsa günün geçmesiyle, diğer hâllerde kural olarak ihtarla temerrüt doğar. Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedarikinde TTK m. 1530 özel kurallar getirir. Faiz türü ve oranı işlem tarihindeki mevzuat ve sözleşmeyle kontrol edilmelidir; güncel oranları sabit bir sayfadan varsaymak yanıltıcıdır.
Genel haciz yoluyla ilamsız takip
Para alacağı için koşulları varsa genel haciz yoluyla takip başlatılabilir. Takip talebinde alacaklı, borçlu, tutar ve dayanak doğru yazılmalıdır. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Bu kural çek veya bonoya dayalı kambiyo takibinin itiraz düzeniyle karıştırılmamalıdır.
İtiraz edilirse ne olur?
Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre itirazın kaldırılmasını veya itirazın iptalini değerlendirebilir. İİK m. 67'deki itirazın iptali davası için itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl öngörülmüştür. Bu süre ile genel alacak zamanaşımı aynı değildir. Davanın konusu ticari bir para alacağıysa TTK m. 5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuk ayrıca kontrol edilir.
Arabuluculuk ve dava
Ticari dava niteliğindeki para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat taleplerinde kanuni kapsam gerçekleşiyorsa dava açmadan önce arabulucuya başvurulur. Arabulucunun faaliyeti görevlendirmeden itibaren altı hafta içinde sonuçlandırması, zorunlu hâlde en çok iki hafta uzatması öngörülür. Bu süre alacaklının başvuru için genel bir altı haftalık hakkı olduğu anlamına gelmez.
Teminatlar ve farklı takip yolları
Kefalet, rehin, teminat mektubu veya kambiyo senedi varsa bunların hukuki niteliği ve başvuru sırası ayrıca değerlendirilmelidir. Borçlunun konkordato veya iflas sürecinde olması da tahsil yolunu etkileyebilir. Yanlış takip yoluyla başlamak zaman ve masraf kaybına yol açabilir.
Zamanaşımı ve tahsilat hesabı
TBK m. 146 genel olarak on yıllık zamanaşımı öngörür; ancak dönemsel alacaklar ve özel kanunlardaki alacaklar için farklı süreler vardır. Kısmi ödemeler, faiz ve masraflar güncel dosya hesabına işlenmeli; ödeme yapıldıktan sonra kapanış ve ibra kapsamı açık tutulmalıdır.
Borçlu itirazının içeriği ve müzakere
İtiraz yalnız tutara, imzaya, yetkiye veya borcun tamamına ilişkin olabilir. Alacaklı, itirazın kapsamını görmeden aynı miktarla dava açarsa gereksiz masraf ve ispat sorunu doğabilir. Özellikle cari hesap ilişkilerinde her faturanın teslimi ve her ödemenin hangi borca mahsup edildiği ayrı gösterilmelidir. Karşı tarafın ayıp veya eksik ifa savunması varsa buna ilişkin kabul, servis ve yazışma kayıtları düzenlenir.
Taraflar ödeme planında anlaşırsa vade, kısmi ödemenin mahsup sırası, teminatın devamı ve takip dosyasının ne zaman kapatılacağı açık yazılmalıdır. Yeni bir ödeme taahhüdü, önceki borcun tüm koşullarını kendiliğinden silmez. Haciz veya dava devam ediyorsa anlaşmanın bu süreçlere etkisi ayrıca belirtilmelidir.
Mevzuat kaynakları
Kanun dayanağı
-
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu · m. 58–62, 66
Takip talebi, ödeme emri, itiraz ve etkisi
-
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu · m. 67–68
İtirazın iptali ve kaldırılması
-
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 117, 146–147
Temerrüt ve zamanaşımı
-
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · m. 5/A, 1530
Ticari dava şartı arabuluculuk ve geç ödeme
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.
Son Güncelleme: