Boşanma Sebepleri Nelerdir? TMK’ya Göre Haller
Özel ve genel boşanma sebepleri, mutlak-nispi ayrımı ve dava süreleri
Kısaca
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel ve genel olmak üzere ikiye ayırır. Özel sebepler zina (TMK 161), hayata kast ve pek kötü veya onur kırıcı davranış (162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (163), terk (164) ve akıl hastalığıdır (165). Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (166). Zina ve hayata kast gibi bazı sebeplerde dava, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl içinde açılmalıdır.
- Boşanma sebepleri özel (TMK 161-165) ve genel sebep (TMK 166) olarak ikiye ayrılır.
- Mutlak sebepte ispat yeterlidir; nispi sebepte ortak hayatın çekilmez hâle geldiği de aranır.
- Zina ve hayata kast gibi sebeplerde dava, öğrenmeden altı ay, her hâlde beş yıl içinde açılmalıdır.
- Kusur; tazminat ve nafaka taleplerini etkiler, bu yüzden hukuka uygun delillerle ispatı önemlidir.
Boşanma sebepleri, bir eşin boşanma davası açabilmesi için kanunda sayılan hukuki gerekçelerdir. Türk Medeni Kanunu bu sebepleri sınırlı biçimde düzenler. Bu yüzden dava, keyfî bir istekle değil, kanundaki bir sebebe dayandırılarak açılır. Doğru sebebin seçilmesi; süreyi, ispat yükünü ve davanın sonucunu doğrudan etkiler.
Boşanma sebepleri kaça ayrılır?
Kanun boşanma sebeplerini iki grupta toplar. Özel sebepler belirli bir olaya dayanır ve kanunda tek tek sayılır. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır ve somut olaya göre değerlendirilir.
Bir başka ayrım da mutlak ve nispi sebep ayrımıdır. Bu ayrım öğretide yapılan bir tasniftir; sebebin nasıl ispatlanacağını belirlediği için önemlidir. Aşağıdaki tablo, sebepleri ilgili maddeleriyle birlikte özetler.
| Sebep | TMK maddesi | Tür | Nitelik |
|---|---|---|---|
| Zina | 161 | Özel | Mutlak |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | 162 | Özel | Mutlak |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | 163 | Özel | Nispi |
| Terk | 164 | Özel | Mutlak |
| Akıl hastalığı | 165 | Özel | Nispi |
| Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | 166 | Genel | Nispi |
Özel boşanma sebepleri
Özel sebepler, kanunda açıkça tanımlanan belirli olaylara dayanır. Her birinin kendine özgü şartları vardır.
Zina (TMK 161)
Zina, evli bir kişinin eşi dışında biriyle isteyerek cinsel ilişkiye girmesidir. Eylemin iradi olması gerekir. Eşini affeden tarafın bu sebebe dayanma hakkı kalmaz. Dava için süre sınırı vardır; bu süreyi aşağıda ayrı bir başlıkta ele alıyoruz.
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK 162)
Bu sebep üç ayrı hâli kapsar: eşin hayatına kastetme, ona pek kötü davranma veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunma. Şiddet ve ciddi hakaret bu kapsama girebilir. Ancak her tartışma veya kırıcı söz tek başına bu sebebi oluşturmaz.
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK 163)
Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler ya da haysiyetsiz bir hayat sürerse, diğer eş boşanma davası açabilir. Bu nispi bir sebeptir. Yani bu durumun, birlikte yaşamayı diğer eşten beklenemez hâle getirmesi aranır.
Terk (TMK 164)
Terk, eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek için ortak konutu haklı bir sebep olmadan terk etmesidir. Burada belirli bir usul işler: ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ayrıca hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. İhtar, sürenin dördüncü ayı dolmadan istenemez; ihtardan sonra da iki ay geçmeden dava açılamaz.
Akıl hastalığı (TMK 165)
Akıl hastalığı tek başına boşanma sebebi değildir. Bu sebebe dayanabilmek için hastalığın, diğer eş için ortak hayatı çekilmez hâle getirmesi ve resmî sağlık kurulu raporuyla iyileşmeyeceğinin belgelenmesi gerekir.
Genel boşanma sebebi: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK 166)
Uygulamada en sık kullanılan sebep budur. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede sarsılmışsa, her iki eş de dava açabilir. Burada eylemli ve ciddi bir geçimsizlik aranır; bu geçimsizliğin ortak hayatı davacı için çekilmez hâle getirmesi gerekir.
Aynı madde iki özel hâli de düzenler. Anlaşmalı boşanma (166/3), evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumunda anlaşmışsa mümkündür; şartları ve protokolü için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz. Fiilî ayrılık (166/4) ise, daha önce açılmış boşanma davasının reddinden sonra üç yıl içinde ortak hayatın yeniden kurulamamış olmasıdır.
Mutlak ve nispi sebep ayrımı neden önemli?
Bu ayrım, davada neyi ispatlamanız gerektiğini belirler. Mutlak sebeplerde olayın varlığını ispatlamak yeterlidir; mahkeme ayrıca ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediğini araştırmaz. Nispi sebeplerde ise hem olayın varlığı hem de bu durumun birlikte yaşamayı diğer eşten beklenemez kıldığı gösterilmelidir. Bu yüzden hangi sebebe dayanıldığı, delil stratejisini baştan şekillendirir.
Boşanma davasında hak düşürücü süreler
Bazı özel sebepler için dava açma süresi sınırlıdır. Süre geçerse o sebebe dayanma hakkı düşer. Aşağıdaki tablo temel süreleri özetler.
| Sebep | Dava açma süresi |
|---|---|
| Zina (161) | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde eylemden 5 yıl |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (162) | Öğrenmeden 6 ay, her hâlde 5 yıl |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (163) | Özel süre yok; durum devam ettikçe açılabilir |
| Terk (164) | 6 ay ayrılık + ihtar + ihtardan sonra 2 ay |
| Akıl hastalığı (165) | Özel süre yok |
| Evlilik birliğinin sarsılması (166) | Özel süre yok |
Süreler, sebebin öğrenildiği ana göre işlemeye başlar. Bu yüzden olayları ve tarihleri gösteren belgeleri erken toplamak önemlidir.
Hangi sebebe dayanmalısınız? Kusur ve ispat
Doğru sebep, dosyanızın delillerine göre belirlenir. Birden fazla sebep bir arada ileri sürülebilir; örneğin zina ile birlikte evlilik birliğinin sarsılması da iddia edilebilir. Kusur değerlendirmesi burada önem kazanır; çünkü kusur, tazminat ve nafaka taleplerini doğrudan etkiler.
İddialar yalnızca hukuka uygun delillerle ispatlanabilir. Sürecin deliller ve kusur yönünden nasıl ilerlediğini çekişmeli boşanma davası yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz. Boşanmanın sonuçlarını merak ediyorsanız nafaka davası ve velayet davası çalışma alanlarımız yol gösterir.
İlk adım ne olmalı?
Önce yaşanan olayları, tarihleri ve elinizdeki belgeleri bir araya getirin. Ardından bu olayların hangi kanuni sebebe uyduğunu ve varsa süre sınırını değerlendirin. Süreç ve haklarınız hakkında boşanma davası çalışma alanımızda bilgi bulabilirsiniz. Dosyanız için değerlendirme isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Paylaş
Bu makaleyi paylaşın
Sık sorulan sorular
Boşanma sebepleri nelerdir?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır. Özel sebepler zina, hayata kast ve pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ile akıl hastalığıdır. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.
Geçimsizlik tek başına boşanma sebebi midir?
Geçimsizlik, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi kapsamında değerlendirilir. Ancak her tartışma yetmez. Ortak hayatı davacı için çekilmez hâle getiren, eylemli ve ciddi bir geçimsizliğin bulunması aranır.
Zinaya dayalı boşanma davası ne kadar sürede açılır?
Dava hakkı, zinayı öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür. Ayrıca eşini affeden tarafın zinaya dayanarak dava açma hakkı kalmaz.
Boşanmada kusurun önemi nedir?
Kusur, tazminat ve nafaka taleplerini doğrudan etkiler. Tam kusurlu eş yararına boşanma kararı verilmesi ve lehine tazminat hükmedilmesi beklenmez. Kusurun ispatı, hukuka uygun delillere dayanır.
Uzman görüşü
Makaleyi hazırlayan hukukçu
Hilal Türkoğlu
Kurucu Avukat
Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu kurucu avukatı; hukuki danışmanlık ve uyuşmazlık süreçlerini mesleki özenle yürütür.
- Baro:
- Eskişehir Barosu · Sicil 1717
- Diller:
- Türkçe
- Aile ve Boşanma Hukuku
- Ceza Hukuku
- İş Hukuku
- Miras Hukuku
- Gayrimenkul ve Kira Hukuku
- İcra ve İflas Hukuku
- Tüketici Hukuku
- Trafik Kazası ve Tazminat Hukuku
- Ticaret ve Şirketler Hukuku
Hukuki inceleme: Hilal Türkoğlu ·
İlgili yazılar
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Davası
İddet Müddeti Nedir? İddet Süresi Kaç Gün, Nasıl Kaldırılır?
6 dk
Aldatılan Eş Üçüncü Kişiye Tazminat Davası Açabilir mi?
Eşiniz sizi aldattıysa, birlikte olduğu üçüncü kişiden tazminat isteyebilir misiniz? Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi’nin güncel kararlarına göre cevabı, istisnalarıyla birlikte kısa bir rehberle açıklıyoruz.
Yazıyı okuyun
Eşin Telefonuna Şifre Koyması Boşanma Sebebi mi?
Eşin telefonuna şifre koyması veya şifresini paylaşmaması boşanma sebebi mi? Kusur, özel hayat ve mesajların delil değeri arasındaki farkları öğrenin.
Yazıyı okuyun
İddet Müddeti Nedir? İddet Süresi Kaç Gün, Nasıl Kaldırılır?
İddet müddeti hangi tarihte başlar, nasıl hesaplanır ve hangi hâllerde kaldırılır? Sağlık raporunu, gerekli belgeleri ve yeniden evlenme sürecini açıklıyoruz.
Yazıyı okuyun