Miras Hukuku Miras Ortaklığının Giderilmesi Davası
Miras ortaklığının giderilmesi (izale-i şüyu) davasına ilişkin genel bilgi sunar.
Kısa cevap
Mirasçılar taşınmazın paylaşımında anlaşamıyor; ortaklığın giderilmesi davası nasıl açılır ve dava öncesinde arabuluculuk zorunlu mu?
Anlaşma sağlanamadığında her mirasçı ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir; mümkün değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verir. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Bu sayfa kimler için
Bu sayfa, mirasbırakandan kalan taşınmaz veya taşınırlar üzerinde diğer mirasçılarla ortak hâle gelen ve paylaşımda anlaşamayan kişiler içindir. Yıllardır bölüşülemeyen bir tarla, ev ya da iş yeri bulunan; taşınmazı tek başına kullanan bir mirasçı karşısında hak talep eden; payını nakde çevirmek isteyen ya da satışa karşı taşınmazı elinde tutmak isteyen mirasçılar süreç hakkında bilgi edinebilir. Paylı mülkiyetten doğan ortaklıklar da benzer bir usule tabidir. Terekede yalnızca para ve alacak bulunuyorsa paylaşım genellikle bu davaya gerek kalmadan yapılabilir.
Öne çıkan bilgiler
-
Her mirasçı, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü bulunmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir; bu hak zamanaşımına uğramaz.
-
Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
-
Mahkeme öncelikle aynen taksimi araştırır; taşınmaz bölünmeye elverişli değilse satış yoluyla paylaştırma yapılır.
-
Satış kural olarak açık artırma ile gerçekleştirilir; mirasçılar aralarında anlaşırsa satışın yalnızca ortaklar arasında yapılması da istenebilir.
-
Davada bütün mirasçıların yer alması zorunludur; eksik taraf teşkili davanın ilerlemesini engeller.
-
Elbirliği mülkiyeti sürerken bir mirasçı payını tek başına üçüncü kişiye devredemez.
-
Dava, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde görülür.
Yasal süreler
Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.
-
Süreye bağlı değildir
Paylaşma isteme hakkı
Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir. Bu talep zamanaşımına uğramaz.
-
Dava açılmadan önce
Dava şartı arabuluculuk
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
-
Sözleşmede kararlaştırılan süre
Ortaklığı sürdürme sözleşmesi
Mirasçılar paylaşmayı belirli bir süre için erteleyen sözleşme yapabilir. Böyle bir sözleşme varsa süresi dolmadan paylaşma istenmesi sınırlanabilir.
-
Mahkemece verilen süre içinde
Kıymet takdirine itiraz
Satışa esas değerin belirlenmesine ilişkin rapora, mahkemenin tanıdığı süre içinde itiraz edilmelidir. İtiraz edilmeyen değer satışın temelini oluşturur.
Süreç adım adım
-
Mirasçıları ve ortak malvarlığını belirleyin
Mirasçılık belgesini alın, tapu ve diğer kayıtlar üzerinden ortaklığa konu malları listeleyin. Davada bütün mirasçıların yer alması zorunludur.
-
Anlaşma imkânını değerlendirin
Mirasçılar paylaşma sözleşmesi yaparak dava açmadan sonuç alabilir. Bu yol hem daha hızlı hem de satış riskini ortadan kaldıran çözümdür.
-
Arabulucuya başvurun
Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanağı dava dilekçesine ekleyin.
-
Davayı yetkili mahkemede açın
Dava, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde açılır. Birden fazla taşınmaz varsa hangi mahkemenin yetkili olduğunu baştan belirleyin.
-
Aynen taksim imkânını gündeme getirin
Taşınmaz bölünmeye elverişliyse aynen taksim talebinizi gerekçesiyle sunun. Mahkeme bu imkânı keşif ve bilirkişi incelemesiyle araştırır.
-
Satış aşamasını takip edin
Aynen taksim mümkün değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verilir. Kıymet takdirine itiraz süresini, satış ilanını ve artırma tarihlerini izleyin.
Gerekli belgeler
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örnekleri
- Ortaklığa konu taşınmazlara ait güncel tapu kayıtları
- Taşınmazın imar durumu, çap ve krokisi
- Arabuluculuk son tutanağı
- Taşınmazın kullanım durumunu gösteren belgeler ve fotoğraflar
- Varsa paylaşma sözleşmesi veya ortaklığı sürdürme sözleşmesi
- Taşınmaz üzerindeki ipotek, haciz ve şerhleri gösteren kayıtlar
- Kira sözleşmeleri ve tahsil edilen kira gelirlerine ilişkin kayıtlar
- Değer tespitine esas emsal satış bilgileri
Sık yapılan hatalar
-
Dikkat
Dikkat 01
Arabuluculuk aşamasını atlayarak dava açmak
Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir ve süreç baştan başlar.
-
Dikkat
Dikkat 02
Bazı mirasçıları davaya dâhil etmemek
Bütün mirasçıların davada yer alması gerekir. Eksik taraf teşkili yargılamayı uzatır ve verilen kararın uygulanmasını engelleyebilir.
-
Dikkat
Dikkat 03
Payını tek başına üçüncü kişiye satmaya çalışmak
Elbirliği mülkiyetinde mirasçı, tereke malı üzerindeki payını tek başına devredemez. Böyle bir devir taahhüdü sonradan uyuşmazlık doğurur.
-
Dikkat
Dikkat 04
Satışın piyasa değerinden yapılacağını varsaymak
Açık artırmada oluşan bedel, taşınmazın serbest piyasadaki değerinin altında kalabilir. Aynen taksim ve anlaşma yolları bu nedenle önce değerlendirilmelidir.
-
Dikkat
Dikkat 05
Kıymet takdirine itiraz etmemek
Satışa esas değerin düşük belirlenmesi doğrudan eline geçecek tutarı etkiler. Rapora süresinde itiraz edilmesi gerekir.
-
Dikkat
Dikkat 06
Taşınmazı tek başına kullanan mirasçıdan hesap istemeyi ihmal etmek
Taşınmazı kullanan mirasçıya karşı ecrimisil talebi ayrı bir dava konusudur. Ortaklığın giderilmesi davası bu talebi kendiliğinden kapsamaz.
Ayrıntılı bilgi
Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur. Bu ortaklık geçici olarak düşünülmüştür; ancak uygulamada bir tarla, ev ya da iş yeri yıllarca hatta kuşaklar boyunca bölüşülemeden kalabilir. Mirasçılar anlaşamadığında ortaklığı sona erdiren yol, ortaklığın giderilmesi davasıdır. Halk arasında izale-i şüyu olarak bilinir.
Paylaşma isteme hakkı
Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir. Bu hak zamanaşımına uğramaz; ortaklığın uzun süre devam etmiş olması talebi engellemez.
Mirasçılar paylaşmayı belirli bir süre için erteleyen bir sözleşme yapmışsa, bu sözleşmenin süresi dolmadan paylaşma istenmesi sınırlanabilir. Böyle bir sözleşme yoksa tek bir mirasçının talebi süreci başlatmaya yeter.
Elbirliği mülkiyetinin sonucu
Paylaşmaya kadar mirasçılar tereke üzerinde elbirliğiyle maliktir. Bunun pratik anlamı, tereke malı üzerinde ancak birlikte tasarruf edilebilmesidir.
Bu nedenle bir mirasçı, taşınmazdaki payını tek başına üçüncü bir kişiye satamaz. Mirasçılar isterse elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürerek payların bağımsız hâle gelmesini sağlayabilir; bu da ayrı bir taleptir.
Önce arabuluculuk: dava şartı
Bu alandaki en önemli usul değişikliği 2023 yılında yapılmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen düzenlemeyle, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır.
Düzenleme 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, esasa girilmeksizin dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Bu nedenle dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağının eklenmesi zorunludur.
Arabuluculuk aşaması bir formalite olarak görülmemelidir. Mirasçılar burada anlaşırsa, satış riski doğmadan ve çok daha kısa sürede sonuç alınır.
Görevli ve yetkili mahkeme
Ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi esas alınır.
Terekede birden fazla taşınmaz varsa ve bunlar farklı yerlerde bulunuyorsa yetkili mahkemenin baştan doğru belirlenmesi gerekir; aksi hâlde dosya yetkisizlikle geri döner.
Bütün mirasçılar davada yer almalıdır
Ortaklığın giderilmesi davası, ortaklığın bütün ortaklarını ilgilendirir. Bu nedenle bütün mirasçıların davada taraf olarak yer alması gerekir.
Bir mirasçının atlanması veya sonradan ortaya çıkan bir mirasçının bulunması yargılamayı uzatır. Dava açılmadan önce mirasçılık belgesinin güncel ve eksiksiz olması bu yüzden önemlidir.
Aynen taksim mi, satış mı?
Mahkeme öncelikle aynen taksim imkânını araştırır. Taşınmaz, mirasçı sayısına ve paylara göre bölünmeye elverişliyse ve bölünme değerinde önemli bir kayba yol açmıyorsa bu yol tercih edilir.
Değerlendirme keşif ve bilirkişi incelemesiyle yapılır; taşınmazın imar durumu, ifraz edilebilirliği ve yüzölçümü belirleyici olur. Aynen taksim mümkün değilse mahkeme satış yoluyla paylaştırmaya karar verir.
Satış aşaması
Satışa karar verilmesi hâlinde taşınmaz kural olarak açık artırma ile satılır ve elde edilen bedel paylar oranında mirasçılara dağıtılır.
Mirasçılar aralarında anlaşırlarsa satışın yalnızca ortaklar arasında yapılması da istenebilir; bu, taşınmazın aile dışına çıkmasını önleyen bir imkândır. Satıştan önce kıymet takdiri yapılır ve rapora süresinde itiraz edilmesi, eline geçecek tutarı doğrudan etkiler.
Açık artırmada oluşan bedelin serbest piyasa değerinin altında kalabileceği unutulmamalıdır. Anlaşma ve aynen taksim yollarının önce tüketilmesinin pratik sebebi budur.
Taşınmazı tek başına kullanan mirasçı
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, taşınmazı mirasçılardan birinin tek başına kullanmasıdır. Diğer mirasçıların bu kullanım karşılığında talep edebileceği bedel ecrimisil olarak adlandırılır.
Ecrimisil talebi ayrı bir dava konusudur; ortaklığın giderilmesi davası bu talebi kendiliğinden kapsamaz. İki talebin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Taşınmaz üzerindeki yükler
Taşınmaz üzerinde ipotek, haciz veya intifa hakkı gibi kayıtlar bulunabilir. Bu yükler paylaşmayı ve satış sürecini etkiler.
Dava açılmadan önce tapu kaydındaki bütün şerhlerin çıkarılması, sürecin nasıl ilerleyeceğinin baştan öngörülmesini sağlar.
Mevzuat kaynakları
Kanun dayanağı
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 640–641
Miras ortaklığı ve elbirliği mülkiyeti
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 642
Paylaşma isteme hakkı
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 644
Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 646–651
Paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların oluşturulması
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 676
Paylaşma sözleşmesinin şekli
-
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · m. 698–699
Paylı mülkiyette ortaklığın giderilmesi
-
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu · m. 18/B
Ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk
-
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 4, 12
Sulh hukuk mahkemesinin görevi ve taşınmazın aynına ilişkin yetki
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.
Son Güncelleme: