Velayet Davası Nasıl Açılır? Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

Velayet davasında karar, anne veya babanın isteğine göre değil çocuğun üstün yararına göre verilir. Mahkeme çocuğun güvenliğini, bakımını, eğitimini ve alıştığı yaşam düzenini inceler. Ebeveynlerden birinin daha yüksek gelir elde etmesi tek başına sonucu belirlemez.

Boşanma sürerken çocuk için geçici bir düzen kurulabilir. Boşanma kararında ise velayet, diğer ebeveynle kişisel ilişki ve bakım giderlerine katılım ele alınır. Önceden verilmiş bir velayet kararını değiştirmek farklı bir başvurudur.

Velayet davası nedir?

Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin hak ve sorumlulukları kapsar. Boşanma veya ayrılık davasında mahkeme, çocukla ilgili düzenlemeyi de yapar. Bu nedenle velayet talebi çoğu zaman boşanma dosyasının içinde değerlendirilir.

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 169 uyarınca hâkim, dava devam ederken çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alabilir. Geçici velayet düzeni, nihai kararın mutlaka aynı yönde olacağı anlamına gelmez. Boşanma davasının diğer aşamalarını çekişmeli boşanma süreci yazımızda bulabilirsiniz.

Velayet davası nasıl açılır?

Başvuruda çocuğun mevcut yaşam koşulları ve istenen düzen açıkça anlatılmalıdır. Boşanma davası açılıyorsa velayet, çocukla kişisel ilişki ve gerekiyorsa geçici önlem talepleri dilekçede ayrı ayrı belirtilir. Uyuşmazlık aile mahkemesinde incelenir.

Hâkim, tarafların beyanlarını ve delilleri değerlendirir. Gerekli gördüğünde sosyal inceleme raporu ister. Çocuğun yaşı ve olgunluğu uygunsa görüşünü alır. Ardından çocuğun nerede yaşayacağına ve diğer ebeveynle ilişkisine karar verir.

Çocuğun velayeti kime verilir?

Kanunda “velayet her zaman anneye verilir” veya “baba daha çok kazanıyorsa velayeti alır” kuralı yoktur. Esas ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme şu koşullara bakabilir:

• Çocuğun yaşı, sağlık durumu ve günlük bakım ihtiyacı.
• Eğitim düzeni, yaşadığı çevre ve kardeşleriyle ilişkisi.
• Her ebeveynin çocuğa ayırabildiği zaman ve bakım kapasitesi.
• Güvenli barınma, şiddet veya ihmal iddiaları.
• Çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin korunabilmesi.

Bu başlıklar bir puan tablosu değildir. Aynı olgu, farklı çocukların ihtiyaçlarına göre farklı ağırlık taşıyabilir. Eşlerin birbirine karşı kusuru da çocuğun güvenliğiyle ilgili olmadığı sürece velayetin tek ölçütü olamaz.

Çocuğun görüşü velayet kararında nasıl değerlendirilir?

Görüşünü açıklayabilecek olgunluktaki çocuğun düşüncesi uygun koşullarda alınmalıdır. Çocuğa anne ve babası arasında bir seçim yaptırmak amaçlanmaz. Söyledikleri; yaşı, gelişimi, olası baskı ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Uzman raporu çocuğun yaşam koşullarını anlamaya yardımcı olur. Raporda eksik veya güncelliğini yitirmiş bilgi varsa bu durum mahkemeye açıklanabilir. Tek bir beyan ya da tek bir rapor, bütün dosyanın yerini tutmaz.

Velayet davasında hangi belgeler önemlidir?

Deliller çocuğun gerçek yaşamını göstermelidir. Okul ve sağlık kayıtları, bakım düzenine ilişkin belgeler, hukuka uygun mesajlar ve tanık anlatımları somut iddiaları açıklayabilir. Şiddet veya ihmal ileri sürülüyorsa ilgili resmî kayıtlar da önem taşır.

Yalnızca diğer ebeveyni suçlayan genel ifadeler yerine olayın ne zaman yaşandığı ve çocuğu nasıl etkilediği anlatılmalıdır. Mahkeme gerekli gördüğü başka bilgileri de kendiliğinden araştırabilir.

Velayet verilmeyen ebeveynin hak ve sorumlulukları nelerdir?

Velayetin bir ebeveyne verilmesi, diğer ebeveynin çocukla bağını kesmez. Çocukla uygun kişisel ilişki kurulması ve bakım ile eğitim giderlerine mali gücü oranında katılım ayrıca düzenlenir. Görüşme günleri çocuğun okul, sağlık ve güvenlik koşullarına uygun olmalıdır.

Anne ve baba velayeti birlikte kullanmak istiyorsa şartlar ayrıca değerlendirilir. Bunun ne anlama geldiğini ortak velayet yazımızda açıklıyoruz.

Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Çocuğun yararını etkileyen yeni koşullar ortaya çıkarsa mahkemeden yeni bir düzen istenebilir. Eski kararın varlığı tek başına değişikliğe engel değildir; ancak yalnızca ebeveynin fikrini değiştirmesi de yeterli olmaz. Şartları velayetin değiştirilmesi davası yazımızda ele alıyoruz.

Başvurunun çocuğunuzun durumuna nasıl uygulanacağını değerlendirmek için velayet davası hizmet sayfamızı inceleyebilir veya Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.