Skip to main content
Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu

Trafik Kazaları ve Tazminat Hukuku İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatı

İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat taleplerine ilişkin genel bilgi sunar.

Kısa cevap

İş kazası geçirdim; SGK ödemelerinin dışında işverenden ayrıca tazminat isteyebilir miyim ve süreç nasıl işler?

İş kazası ve meslek hastalığında Sosyal Güvenlik Kurumu geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri gibi haklar sağlar. Bu ödemelerin karşılamadığı zarar için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Bu davalarda arabuluculuk dava şartı uygulanmaz ve iş mahkemesi görevlidir.

Bu sayfa kimler için

Bu sayfa, çalışırken kaza geçiren sigortalılar, meslek hastalığı teşhisi konan çalışanlar ve ölümlü olaylarda geride kalan yakınlar içindir. İşyerinde, işverenin görevlendirmesiyle başka bir yerde ya da servis aracında kaza geçiren; uzun süreli maruziyet sonucu sağlığı bozulan; kazası Kuruma bildirilmeyen veya iş kazası sayılmadığı söylenen kişiler süreç hakkında bilgi edinebilir. İşverenler de bildirim yükümlülüklerini ve rücu riskini değerlendirmek için yararlanabilir. Kamu görevlileri ile kendi nam ve hesabına çalışanların durumu kendi mevzuatı çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.

Öne çıkan bilgiler

  1. İşveren, hizmet akdiyle çalışanın iş kazasını kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu'na kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.

  2. SGK ödemeleri zararın tamamını karşılamaz; karşılanmayan kısım için işverene karşı tazminat talep edilebilir.

  3. İşverenin sorumluluğu kusursuz sorumluluk değildir; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine uyup uymadığı incelenir.

  4. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı uygulanmaz.

  5. Manevi tazminat, SGK ödemelerinden bağımsızdır ve bu ödemelerden mahsup edilmez.

  6. Kurum, işverenin kusuru oranında yaptığı ödemeler için işverene rücu edebilir.

  7. Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı tartışmalıysa, tazminat talebinden önce tespit yoluna gidilmesi gerekebilir.

Yasal süreler

Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.

  • Derhal

    İşverenin kolluğa bildirimi

    Hizmet akdiyle çalışanın iş kazası geçirmesi hâlinde, kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine gecikmeksizin bildirim yapılır.

  • 3 iş günü

    İşverenin Kuruma bildirimi

    Hizmet akdiyle çalışanlar bakımından, kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilir. Süre iş günü olarak hesaplanır; takvim günü değildir.

  • Rahatsızlığa engel olmayan günden sonra 3 iş günü

    Bağımsız çalışanın bildirimi

    Kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından bildirim sigortalı tarafından yapılır ve bir ayı geçmemek şartıyla, rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günden sonraki üç iş günü içinde yerine getirilir.

  • 3 iş günü

    Meslek hastalığında bildirim

    Meslek hastalığının öğrenildiği günden itibaren işler. Meslek hastalıklarında hastalığın ortaya çıkışı zamana yayıldığından, öğrenme anının belgelenmesi önem taşır.

  • Kural olarak 10 yıl

    Tazminat talebinde zamanaşımı

    İş kazasından doğan tazminat talepleri sözleşmeye aykırılık temeline dayandığından genel zamanaşımına tabi tutulur. Başlangıç anı, zararın ve maluliyetin kesinleştiği tarihe göre tartışılabilir.

  • Uygulanmaz

    Arabuluculuk dava şartı

    İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvuru dava şartı değildir. Diğer işçilik alacakları bakımından dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir.

Süreç adım adım

  1. Olayın kayda geçmesini sağlayın

    Kazanın işverence kolluğa ve Kuruma bildirildiğini teyit edin. Bildirim yapılmamışsa durumu yazılı olarak Kuruma iletin; bildirim eksikliği hakkı ortadan kaldırmaz.

  2. Sağlık sürecini eksiksiz belgeleyin

    İlk müdahale kayıtlarını, hastane epikrizini, ameliyat ve tedavi belgelerini toplayın. İş göremezlik raporlarının tarih ve sürelerini ayrıca kaydedin.

  3. Maluliyet oranını tespit ettirin

    Kalıcı sonuç doğuran olaylarda sürekli iş göremezlik derecesi sağlık kurulu raporuyla belirlenir. Tazminat hesabı büyük ölçüde bu orana dayanır.

  4. SGK ödemelerini ve kapsamını çıkarın

    Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri gibi ödemelerin tutarını belirleyin. İşverenden istenecek maddi tazminat, bu ödemelerin karşılamadığı kısımdır.

  5. İşverenin yükümlülüklerine uyumunu inceleyin

    Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri ve periyodik sağlık muayeneleri dosyanın merkezindedir. Bu belgeler kusur değerlendirmesini belirler.

  6. İş mahkemesinde talebi kurun

    Maddi ve manevi tazminat taleplerini ayrı kalemler hâlinde oluşturun. Bu davalarda arabuluculuk dava şartı bulunmadığından doğrudan dava açılabilir.

Gerekli belgeler

  • İş kazası bildirim formu ve Kurum kayıtları
  • Kolluk tutanağı, olay yeri fotoğrafları ve varsa müfettiş raporu
  • Hastane epikrizi, tedavi kayıtları ve ameliyat raporları
  • Geçici iş göremezlik raporları ve süreleri gösteren belgeler
  • Sürekli iş göremezlik derecesini gösteren sağlık kurulu raporu
  • SGK hizmet dökümü, ödeme ve gelir bağlama yazıları
  • İş sözleşmesi, ücret bordroları ve görev tanımı
  • Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları
  • Kişisel koruyucu donanım teslim ve zimmet belgeleri
  • Meslek hastalığında maruziyet süresini gösteren çalışma kayıtları

Sık yapılan hatalar

  • Dikkat

    Dikkat 01

    SGK ödemesi yapıldığı için başka talep kalmadığını sanmak

    Kurum ödemeleri zararın tamamını karşılamaz. Karşılanmayan maddi zarar ile manevi tazminat işverenden ayrıca istenebilir.

  • Dikkat

    Dikkat 02

    Manevi tazminatın Kurum ödemesinden düşüleceğini düşünmek

    Manevi tazminat, Kurumun sağladığı gelir ve ödeneklerden bağımsız bir kalemdir ve bunlardan mahsup edilmez.

  • Dikkat

    Dikkat 03

    İş kazası davalarında arabuluculuğa başvurmak zorunlu sanmak

    İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Diğer işçilik alacakları için durum farklıdır.

  • Dikkat

    Dikkat 04

    Bildirim yapılmadığı için hakkın düştüğünü varsaymak

    İşverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi kendi sorumluluğunu doğurur; sigortalının haklarını ortadan kaldırmaz. Olay sonradan da Kuruma bildirilebilir.

  • Dikkat

    Dikkat 05

    Maluliyet raporu almadan tazminat hesabı yaptırmak

    Sürekli iş göremezlik derecesi belirlenmeden yapılan hesaplar eksik kalır. Rapor, maddi tazminatın temel verisidir.

  • Dikkat

    Dikkat 06

    İşyerindeki güvenlik belgelerini hiç istememek

    Eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi ve koruyucu donanım belgeleri kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler. Bu belgelerin dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir.

Ayrıntılı bilgi

İş kazası ve meslek hastalığı, tek bir hukuki sürecin değil birbirine bağlı üç sürecin konusudur. Sosyal Güvenlik Kurumu sigortalıya belirli yardımlar sağlar; işverene karşı bu yardımların karşılamadığı zarar için tazminat davası açılabilir; olay ayrıca idari ve cezai sorumluluk doğurabilir. Bu üç hattın karıştırılmaması, hakların eksiksiz kullanılması bakımından belirleyicidir.

Hangi olay iş kazası sayılır?

5510 sayılı Kanun m. 13, iş kazasını sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hâle getiren, kanunda sayılan hâllerden birinde meydana gelen olay olarak tanımlar. Kapsam yalnızca işyeri sınırlarıyla sınırlı değildir.

İşverence yürütülmekte olan iş nedeniyle başka bir yerde bulunulması, görevlendirme sırasında geçen zaman ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olaylar da kanunda sayılan hâller arasındadır. Olayın nitelendirilmesi tartışmalıysa, tazminat talebinden önce tespit yoluna gidilmesi gerekebilir.

Meslek hastalığı

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre yinelenen bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir.

İş kazasından farklı olarak burada ani bir olay değil, zamana yayılan bir maruziyet vardır. Bu nedenle maruziyetin süresi, işin niteliği ve hastalığın ortaya çıkış tarihi belgelerle ortaya konmalıdır.

Bildirim yükümlülüğü ve süreler

Hizmet akdiyle çalışanlarda bildirim yükümlülüğü işverene aittir. İşveren, kazayı kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu'na ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.

Kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından bildirimi sigortalı yapar; bu bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günden sonraki üç iş günü içinde yerine getirilir. Meslek hastalığında ise süre, durumun öğrenildiği günden itibaren işler.

Bu sürelerin iş günü olarak hesaplandığına dikkat edilmelidir. İşverenin bildirimi yapmaması kendi sorumluluğunu doğurur; sigortalının haklarını ortadan kaldırmaz.

Kurumun sağladığı haklar

İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri; ölüm hâlinde hak sahiplerine ölüm geliri, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği sağlanır.

Bu ödemeler önemlidir; ancak zararın tamamını karşılamaz. Özellikle kalıcı sakatlık hâlinde ömür boyu süren kazanç kaybının bir bölümü karşılıksız kalır. İşverene karşı açılacak maddi tazminat davasının konusu, tam da bu karşılanmayan kısımdır.

İşverenin sorumluluğu kusura bağlıdır

İşverenin sorumluluğu, trafik hukukundaki işleten sorumluluğu gibi kusursuz bir sorumluluk değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417 ve 6331 sayılı Kanun çerçevesinde işverenin, çalışanın sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğüne uyup uymadığı incelenir.

Bu incelemede risk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı, eğitimlerin verilip verilmediği, kişisel koruyucu donanımın sağlanıp kullanımının denetlenip denetlenmediği ve periyodik sağlık muayenelerinin yapılıp yapılmadığı belirleyici olur. Çalışanın kendi kusuru varsa bu, tazminattan indirim sebebi olabilir.

Manevi tazminat ayrı bir kalemdir

Bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde zarar görene, ölüm hâlinde ölenin yakınlarına manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.

Manevi tazminat, Kurumun sağladığı gelir ve ödeneklerden bağımsızdır ve bunlardan mahsup edilmez. Maddi tazminatta yapılan denkleştirme mantığı manevi tazminat bakımından uygulanmaz.

Arabuluculuk dava şartı uygulanmaz

İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda kural olarak arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu kuralın dışında tutulmuştur.

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Aynı dosyada hem iş kazası tazminatı hem de kıdem, ihbar veya fazla mesai gibi alacaklar isteniyorsa, ikinci grup talepler bakımından dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilmelidir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir.

Kurumun rücu hakkı

Kurum, iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle yaptığı ödemeleri, olayın işverenin kastı veya mevzuata aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi hâlinde işverenden isteyebilir. Üçüncü kişilerin sorumluluğu bulunan hâllerde rücu onlara da yöneltilebilir.

Bu nedenle işveren bakımından iş kazası, yalnızca çalışanın tazminat talebiyle sınırlı bir risk değildir; Kurumun rücu alacağı ile idari para cezaları da aynı olaydan doğar.

Mevzuat kaynakları

Kanun dayanağı

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu · m. 13

    İş kazasının tanımı ve bildirim süreleri

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu · m. 14

    Meslek hastalığının tanımı ve bildirimi

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu · m. 16–19

    Geçici ve sürekli iş göremezlik ile ölüm hâlinde sağlanan haklar

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu · m. 21

    Kurumun işverene ve üçüncü kişilere rücuu

  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu · m. 4

    İşverenin genel yükümlülüğü

  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu · m. 10, 14, 16–17

    Risk değerlendirmesi, kayıt ve bildirim, bilgilendirme ve eğitim

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 417

    İşverenin işçiyi gözetme ve koruma borcu

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 54, 56

    Bedensel zararda maddi tazminat ve manevi tazminat

  • 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu · m. 3, 5

    Dava şartı arabuluculuğun kapsamı dışındaki davalar ve görev

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.

Son Güncelleme: