Skip to main content
Av. Hilal Türkoğlu Hukuk Bürosu

Ceza Hukuku ve Soruşturma Süreçleri Şikâyet Dilekçesi ve Suç Duyurusu

Şikâyet ve suç duyurusu başvurularının hazırlanması ile takibine ilişkin genel bilgi sunar.

Kısa cevap

Suç duyurusunda bulunmak istiyorum; dilekçemi nereye veririm, şikâyet süresi var mı ve takipsizlik kararına nasıl itiraz ederim?

İhbar ve şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Şikâyete bağlı suçlarda hak sahibinin fiili ve faili bildiği tarihten itibaren altı ay içinde başvurması gerekir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz yolu açıktır.

Bu sayfa kimler için

Bu sayfa, bir suçun mağduru olan ya da suç işlendiğini öğrenen kişiler içindir. Dolandırıldığını fark eden, hakaret veya tehditle karşılaşan, malı zarar gören, iş yerinde güveni kötüye kullanma iddiası bulunan ve nereye başvuracağını bilemeyen kişiler süreç hakkında bilgi edinebilir. Verdiği şikâyet sonucunda takipsizlik kararı alanlar itiraz yolunu buradan tanıyabilir. Sayfa yalnızca başvuru usulünü açıklar; belirli bir kişi hakkında suç isnadında bulunmaya yönlendirmez. Kamu görevlileri hakkındaki bazı suçlarda soruşturma izni gerekebileceğinden bu dosyalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Öne çıkan bilgiler

  1. İhbar ve şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir; valilik, kaymakamlık ve mahkemeye yapılan ihbarlar da savcılığa iletilir.

  2. Şikâyete bağlı suçlarda süre, hak sahibinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayarak altı aydır.

  3. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda süre sınırı yoktur; bu suçlarda soruşturma dava zamanaşımı süresince yürütülebilir.

  4. Şikâyetten vazgeçme, şikâyete bağlı suçlarda soruşturmayı ve davayı sona erdirebilir; vazgeçmenin kabul edilmesi gerekir.

  5. Soruşturma sonunda yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir ve bu karara itiraz edilebilir.

  6. İtiraz, kararı veren savcılığın bağlı olduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır.

  7. Asılsız suç isnadı ile iftira ve suç uydurma ayrı suç tiplerini oluşturabilir; dilekçe içeriği dikkatle kurulmalıdır.

Yasal süreler

Süreler hak düşürücü olabilir. Aşağıdaki süreler genel kuralı gösterir; somut olayınızda başlangıç tarihi değişebilir.

  • 6 ay

    Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi

    Hak sahibinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Sürenin geçmesi şikâyet hakkını düşürür; bu süre dava zamanaşımı süresini aşamaz.

  • Süre sınırı yoktur

    Şikâyete bağlı olmayan suçlar

    Resen soruşturulan suçlarda ihbar için bir süre öngörülmemiştir. Soruşturma, suç için öngörülen dava zamanaşımı süresi içinde yürütülebilir.

  • Kararın tebliğinden itibaren kanuni süre içinde

    Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz

    Karar suçtan zarar görene tebliğ edilir. İtiraz, kararı veren Cumhuriyet başsavcılığının bağlı olduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır.

  • Hüküm kesinleşinceye kadar

    Şikâyetten vazgeçme

    Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme mümkündür; ancak sanığın kabul etmemesi hâlinde sonuç doğurmayabilir. Kesinleşmeden sonraki vazgeçme cezanın infazını etkilemez.

  • Kanunda öngörülen süre içinde

    Uzlaştırma süreci

    Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir ve süreç kanunda belirlenen süre içinde yürütülür. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir.

Süreç adım adım

  1. Olayı ve zararı somut biçimde tespit edin

    Ne olduğunu, ne zaman ve nerede gerçekleştiğini, kimlerin bulunduğunu yazılı olarak sıralayın. Tarih ve saat bilgisi soruşturmanın yönünü belirler.

  2. Delilleri kaybolmadan toplayın

    Mesaj ve e-posta kayıtlarını, banka dekontlarını, fotoğraf ve videoları, hastane raporlarını ve tanık bilgilerini bir araya getirin. Elektronik kayıtların silinme riski yüksektir.

  3. Şikâyete bağlı bir suç olup olmadığını değerlendirin

    Suç şikâyete bağlıysa altı aylık süre işler. Bu ayrım, başvurunun aciliyetini doğrudan belirler.

  4. Dilekçeyi hazırlayın ve doğru mercie verin

    Başvuruyu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapın. Dilekçede olayı anlatın, delilleri ekleyin ve talebinizi açıkça yazın; havaleli örneğini saklayın.

  5. Soruşturmayı takip edin

    Dosya numarasını öğrenin, vekiliniz aracılığıyla dosyayı inceleyin ve gerekirse ek delil sunun. Beyanınıza çağrıldığınızda katılın.

  6. Takipsizlik hâlinde itiraz yolunu kullanın

    Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse kararı ve gerekçesini inceleyin. İtirazı süresinde ve hangi delilin değerlendirilmediğini göstererek sulh ceza hâkimliğine sunun.

Gerekli belgeler

  • Şikâyet veya suç duyurusu dilekçesi
  • Kimlik belgesi ve güncel iletişim bilgileri
  • Olayı gösteren fotoğraf, video ve ses kayıtları
  • Mesaj, e-posta ve sosyal medya yazışma çıktıları
  • Banka dekontları, fatura ve sözleşme örnekleri
  • Darp veya yaralanma hâlinde hastane ve adli muayene raporları
  • Tanıkların ad, soyad ve iletişim bilgileri
  • Varsa kolluk tutanakları ve önceki başvuru kayıtları
  • Vekille başvuruda vekâletname

Sık yapılan hatalar

  • Dikkat

    Dikkat 01

    Altı aylık şikâyet süresini kaçırmak

    Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenildiği günden işler. Sürenin geçmesi şikâyet hakkını düşürür ve soruşturma yürütülemez.

  • Dikkat

    Dikkat 02

    Her suçun şikâyete bağlı olduğunu sanmak

    Suçların önemli bir bölümü resen soruşturulur ve şikâyet süresine tabi değildir. Hangi grupta olduğunun baştan belirlenmesi gerekir.

  • Dikkat

    Dikkat 03

    Dilekçeyi delilsiz ve genel ifadelerle yazmak

    Soruşturma somut olgu ve delil üzerinden yürür. Hangi eylemin, kim tarafından, ne zaman yapıldığı açıkça gösterilmelidir.

  • Dikkat

    Dikkat 04

    Elektronik delilleri geç toplamak

    Mesajlar, kamera kayıtları ve platform verileri zamanla silinebilir. Kayıtların erken temin edilmesi ve gerekiyorsa savcılıktan istenmesi talep edilmelidir.

  • Dikkat

    Dikkat 05

    Şikâyetten vazgeçmenin her hâlde dosyayı bitirdiğini düşünmek

    Vazgeçme yalnızca şikâyete bağlı suçlarda sonuç doğurur ve bazı hâllerde sanığın kabulü aranır. Resen soruşturulan suçlarda dosya devam eder.

  • Dikkat

    Dikkat 06

    Asılsız isnadın sonucunu hesaba katmamak

    Gerçeğe aykırı suç isnadı iftira veya suç uydurma gibi ayrı suçlara vücut verebilir. Dilekçe içeriği bu yönüyle de dikkatle kurulmalıdır.

Ayrıntılı bilgi

Bir suçun soruşturulabilmesi için çoğu zaman ilk adımı vatandaşın atması gerekir. İhbar ve şikâyet, ceza muhakemesini harekete geçiren başvurulardır. Aralarındaki fark önemsiz görünse de sonuçları farklıdır: ihbar herkes tarafından yapılabilirken, şikâyet suçtan zarar görene tanınan ve bazı suçlarda soruşturmanın ön koşulu olan bir haktır.

Nereye başvurulur?

İhbar veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Başvuru yazılı olabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabilir.

Valilik, kaymakamlık veya bir mahkemeye yapılan ihbarlar da ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlarda elçilik ve konsolosluklara yapılan başvurular da değerlendirilir.

Şikâyete bağlı suçlar ve altı aylık süre

Suçların bir bölümü yalnızca mağdurun şikâyeti üzerine soruşturulur. Bu suçlarda hak sahibinin, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir.

Sürenin geçmesi şikâyet hakkını düşürür. Ayrıca bu süre, suç için öngörülen dava zamanaşımı süresini aşamaz. Bu iki sınırın birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Buna karşılık suçların önemli bir bölümü resen soruşturulur. Bu suçlarda ihbar için bir süre öngörülmemiştir; soruşturma dava zamanaşımı süresi içinde yürütülebilir. Bu nedenle başvurudan önce suçun hangi gruba girdiğinin belirlenmesi belirleyicidir.

Dilekçede ne bulunmalı?

Etkili bir dilekçe hukuki niteleme yapmaktan çok, olayı anlatır. Ne olduğu, ne zaman ve nerede gerçekleştiği, kimlerin bulunduğu ve hangi zararın doğduğu açıkça yazılmalıdır.

Deliller dilekçeye eklenmeli, elde bulunmayan ancak üçüncü kişilerde olan kayıtların savcılıkça istenmesi talep edilmelidir. Dilekçenin havale görmüş bir örneğinin alınması, başvurunun tarihini kanıtlar.

Delillerin erken toplanması

Ceza soruşturmasında zaman, delilin kendisi kadar önemlidir. Güvenlik kamerası kayıtları belirli sürelerle saklanır, mesajlar silinebilir, tanıkların hatırladıkları zayıflar.

Bu nedenle mesaj ve e-posta çıktıları, banka dekontları, fotoğraf ve videolar ile hastane raporları gecikmeden toplanmalıdır. Elde edilmesi mümkün olmayan kayıtlar için savcılıktan talepte bulunulması istenmelidir.

Soruşturmanın yürüyüşü

Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez maddi gerçeği araştırmakla yükümlüdür. Bu kapsamda şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar.

Şikâyetçi ve mağdur da yargılamada haklara sahiptir: delil sunabilir, vekil aracılığıyla temsil edilebilir ve dosyanın gidişatı hakkında bilgi alabilir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir ve uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir.

Takipsizlik kararı

Soruşturma sonunda kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Karar, suçtan zarar görene tebliğ edilir.

Bu karar dosyanın sonu değildir. Karara karşı, kararı veren Cumhuriyet başsavcılığının bağlı olduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır.

Etkili bir itiraz, hangi delilin toplanmadığını veya hangi beyanın değerlendirilmediğini somut olarak gösterir. Hâkimlik itirazı yerinde görürse kamu davasının açılmasına karar verir.

Şikâyetten vazgeçme

Şikâyete bağlı suçlarda mağdur şikâyetinden vazgeçebilir. Vazgeçme, soruşturma aşamasında soruşturmanın sona ermesine, kovuşturma aşamasında davanın düşmesine yol açabilir.

Ancak vazgeçmenin sonuç doğurması her zaman kendiliğinden olmaz; bazı hâllerde sanığın kabulü aranır. Resen soruşturulan suçlarda ise vazgeçme dosyayı sona erdirmez.

Asılsız isnadın sonucu

Şikâyet hakkı geniştir; ancak sınırsız değildir. İşlemediğini bildiği hâlde bir kişi hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak amacıyla isnatta bulunmak iftira suçunu oluşturabilir.

Aynı şekilde işlenmediği bilinen bir suçu işlenmiş gibi ihbar etmek de ayrı bir suç tipine vücut verebilir. Bu nedenle dilekçede kesin olmayan iddiaların kesinmiş gibi yazılmaması, bilinen ile tahmin edilenin ayrılması gerekir.

Mevzuat kaynakları

Kanun dayanağı

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 158

    İhbar ve şikâyetin yapılacağı merciler

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 160–161

    Soruşturmanın başlaması ve Cumhuriyet savcısının görevleri

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 170

    İddianamenin düzenlenmesi ve yeterli şüphe ölçütü

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 172

    Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 173

    Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 233–236

    Mağdur ve şikâyetçinin hakları ile dinlenmesi

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 253–255

    Uzlaştırma kapsamındaki suçlar ve usulü

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 73

    Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile şikâyet süresi

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 267, 271

    İftira ve suç uydurma

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygulanacak süreç ve süreler dosyanıza göre değişir.

Son Güncelleme: