Araç Değer Kaybı Şartları: Yaş ve Kilometre Sınırı Var mı?

Trafik kazasında hasar gören araç onarıldığında fiziksel zarar giderilmiş olabilir. Ancak hasar ve onarım kaydı, aracın ikinci el piyasasında hasarsız emsallerine göre daha düşük bedelle satılmasına yol açabilir. Onarım sonrasında devam eden bu ekonomik azalma araç değer kaybı olarak adlandırılır.

Değer kaybı, servis faturası veya eksik onarım bedeli değildir. Aracın kaza öncesindeki piyasa değeri ile usulüne uygun onarımdan sonraki piyasa değeri arasındaki gerçek farktır. Talep değerlendirilirken aracın yaşı ve kilometresi önem taşır; fakat yalnız bu iki veriden hareketle her araç için otomatik ret sonucu çıkarılmamalıdır.

Araç değer kaybı talebinin şartları nelerdir?

Öncelikle trafik kazası nedeniyle araçta maddi hasar meydana gelmiş ve bu hasar onarılmış olmalıdır. Onarıma rağmen ikinci el piyasa değerinde gerçek bir azalma bulunmalıdır. Basit ve piyasa değerini etkilemeyen bir işlem her dosyada değer kaybı doğurmayabilir.

Talep, zarardan sorumlu tarafın kusuru oranında ileri sürülebilir. Araç sahibi kazada tamamen kusursuzsa hesaplanan zararın tamamını; kısmen kusurluysa karşı tarafın kusuruna karşılık gelen kısmını talep edebilir. Tam kusurlu araç sahibinin diğer taraftan değer kaybı istemesi kural olarak mümkün değildir.

Aracın maliki ile kazada aracı kullanan kişi farklı olabilir. Değer kaybı aracın mülkiyet değerinde oluştuğu için talep hakkının kime ait olduğu ruhsat, satış tarihi, finansman veya kiralama ilişkisi gibi kayıtlar üzerinden belirlenir.

Araç değer kaybında yaş sınırı var mı?

Aracın yaşı, değer kaybı hesabında dikkate alınan temel piyasa özelliklerinden biridir. Yaş arttıkça aracın kaza öncesi rayiç değeri ve belirli bir onarımın satış fiyatına etkisi azalabilir. Ancak yaşlı bir araçta hiçbir koşulda değer kaybı oluşmayacağı biçiminde genel bir sonuç kurulamaz.

Somut araç için kazadan hemen önceki hasarsız piyasa değeri ile onarımdan sonraki piyasa değeri karşılaştırılmalıdır. Nadir bulunan, iyi korunmuş veya ikinci el piyasası güçlü bir araçta yaşına rağmen ölçülebilir kayıp meydana gelebilir. Değerlendirme, kaza tarihinde yürürlükte bulunan düzenlemeler ve gerçek piyasa verileri üzerinden yapılmalıdır.

Araç değer kaybında kilometre sınırı var mı?

Kilometre, aracın kullanım yoğunluğu ve piyasa değeri hakkında önemli bir göstergedir. Yüksek kilometre, hesaplanan değer kaybını azaltabilir; fakat kilometrenin belirli bir sayıyı aşması her dosyada talep hakkını kendiliğinden sona erdiren genel bir kural gibi uygulanmamalıdır.

Kilometre bilgisi servis kayıtları, muayene verileri ve kaza tarihine yakın belgelerle doğrulanmalıdır. Kilometrede tutarsızlık bulunması aracın rayiç değerini ve hazırlanan raporun güvenilirliğini etkileyebilir.

Önceki hasar değer kaybını engeller mi?

Aracın daha önce hasar görmüş olması bütün değer kaybı talebini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte önceki kazada hasarlanan parça ile yeni kazada hasarlanan parçanın aynı olması, yeni olayın piyasa değerinde oluşturduğu ek azalmayı düşürebilir veya bazı kalemlerde tamamen ortadan kaldırabilir.

Ağır hasar ya da pert kaydı bulunan araçlarda kaza öncesi piyasa değeri zaten etkilenmiş olabilir. Böyle bir araçta yeni kazanın ayrıca ve ne kadar değer kaybı yarattığı somut emsal ve teknik verilerle gösterilmelidir. Hasar geçmişinin başvuruda gizlenmesi, ekspertiz değerlendirmesine ve talebin güvenilirliğine zarar verebilir.

Değer kaybı nasıl hesaplanır?

Hesapta aracın marka, model, üretim yılı, donanım, kilometre, kaza öncesi rayiç değer, hasarın yeri ve ağırlığı, değişen veya onarılan parçalar, boya işlemleri ve önceki hasar geçmişi birlikte değerlendirilir. Yalnız onarım faturası değer kaybı tutarını göstermez.

Gerçek zarar yaklaşımında, aracın kazadan önceki varsayımsal satış bedeli ile onarım tamamlandıktan sonraki satış bedeli karşılaştırılır. Aynı model ve benzer özellikteki ilanlar yardımcı veri olabilir; ancak ilan fiyatı gerçekleşmiş satış bedeli değildir. Teknik ekspertiz ve piyasa araştırması birlikte kullanılmalıdır.

Zorunlu trafik sigortacısının sorumluluğu poliçe limiti ve kaza tarihinde geçerli teminat kurallarıyla sınırlıdır. Sigortacının yaptığı hesap ile gerçek piyasa kaybı arasında fark bulunursa raporun kullandığı veriler ve dışladığı kalemler incelenmelidir.

Araç değer kaybı kimden istenir?

Talep, kusurlu aracın işletenine ve sürücüsüne yöneltilebilir. Ayrıca zorunlu mali sorumluluk sigortacısı, poliçe limiti ve teminat kapsamı içinde sorumlu olabilir. İşleten, sürücü ve sigortacının sorumluluğunun hukuki dayanakları aynı değildir.

Kasko sigortası araç sahibinin kendi sigortacısıyla yaptığı sözleşmeye dayanır. Onarımın kaskodan karşılanması, kusurlu taraf ve onun zorunlu trafik sigortacısından değer kaybı isteme hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak daha önce yapılan ödemeler ve imzalanan ibra belgeleri mükerrer tahsilat ile ek talep bakımından incelenmelidir.

Sigorta şirketine başvuru nasıl yapılır?

Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca zorunlu trafik sigortacısına karşı dava veya tahkim yoluna başvurmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmalıdır. Başvurunun ulaştığı tarih ve gönderilen belgeler doğrulanabilir biçimde saklanmalıdır.

Başvuruya kaza tespit tutanağı, kusur kaydı, araç ruhsatı, hasar fotoğrafları, ekspertiz raporu, servis ve onarım faturaları, değişen parça listesi, banka bilgisi ve talep sahibinin belgeleri eklenebilir. Eksik belge bildirimi yapılırsa hangi belgenin neden istendiği ve teslim tarihi kayda alınmalıdır.

Sigortacının yasal süre içinde cevap vermemesi veya verilen cevabın talebi karşılamaması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu ya da dava yolu değerlendirilebilir. Sürücü ve işletene yöneltilecek taleplerde görevli mahkeme ve dava şartı arabuluculuk, talebin taraflarına ve ticari niteliğine göre ayrıca belirlenir.

Sigorta Tahkim Komisyonu ile dava arasındaki fark

Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta kuruluşuyla yaşanan uyuşmazlığı özel bir tahkim usulünde inceler. Başvuru için sigortacının tahkim sistemine üyeliği, ön başvuru koşulu, talep tutarı, başvuru ücreti ve güncel parasal sınırlar kontrol edilmelidir.

Dava yolunda görev ve yetki; davalının sigortacı, işleten veya sürücü olmasına, tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın niteliğine göre değişebilir. Talep yalnız sigortacıya yöneltildiğinde poliçe limiti ve teminat itirazları; işleten ile sürücüye yöneltildiğinde haksız fiil ve işleten sorumluluğu incelenir.

Araç değer kaybında zamanaşımı

Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesine göre motorlu araç kazalarından doğan maddi zarar talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Kaza, ceza kanununa göre daha uzun zamanaşımı süresine tabi bir fiilden doğmuşsa daha uzun ceza zamanaşımı tazminat talebi bakımından da uygulanabilir. Başvuru, ödeme görüşmesi veya kısmi ödemenin süreye etkisi somut işlem ve belgelere göre incelenmelidir.

Değer kaybı ile araç mahrumiyet zararı aynı mı?

Değer kaybı, aracın onarımdan sonraki ikinci el değer azalmasıdır. Araç mahrumiyet veya ikame araç bedeli ise aracın makul onarım süresince kullanılamamasından doğan ayrı bir zarar kalemidir. Birinin bulunması diğerinin otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.

Onarım süresi, araç ihtiyacı ve yapılan ulaşım giderleri mahrumiyet zararında; aracın piyasa özellikleri ve hasar geçmişi ise değer kaybında öne çıkar. Taleplerin muhatabı ve sigorta teminatı da farklı değerlendirilebilir.

Başvuru öncesi belge kontrol listesi

• Kaza tespit tutanağı ve kusur oranını gösteren kayıtlar
• Araç ruhsatı ve kaza tarihindeki malik bilgileri
• Kaza yeri ile hasarlı parçaları gösteren fotoğraflar
• Hasar ekspertiz raporu, servis giriş fişi ve onarım faturası
• Değişen, onarılan ve boyanan parçaların ayrıntılı listesi
• Kilometre, bakım ve önceki hasar geçmişi kayıtları
• Değer kaybı hesabını destekleyen teknik rapor ve piyasa verileri
• Sigorta şirketine yapılan yazılı başvuru ile alınan cevap
• Varsa kısmi ödeme, ibra veya mutabakat belgeleri

Resmî kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu
• Sigorta Tahkim Komisyonu